مشاوره حقوقي

تعریف قانونی ابراء

مشاوره حقوقی رایگان شبانه روزی

تعریف قانونی ابراء

ماده ۲۸۹ قانون مدنی ابراء را به این صورت تعریف می‌کند:

«ابراء عبارت است از اینکه دائن از حق خود، به اختیار صرف نظر کند.»

نکات قابل توجه در این تعریف:

  • ابراء یک عمل حقوقی است. یعنی برای تحقق آن، اراده یک طرف (دائن یا طلبکار) کافی است و نیازی به رضایت مدیون (بدهکار) نیست.
  • ابراء از نوع ایقاعات است. ایقاعات اعمال حقوقی یک طرفه‌ای هستند که برای تحقق آنها، فقط اراده یک طرف کافی است و نیازی به ایجاب و قبول (معاوضه) نیست.
  • اثر ابراء، سقوط تعهد است. یعنی با ابراء، دین یا تعهد مدیون از بین می‌رود و او دیگر وظیفه‌ای به پرداخت آن ندارد.

ماده ۲۹۰ قانون مدنی نیز شرایط تحقق ابراء را به این صورت بیان می‌کند:

  • متعهد برای ابراء اهلیت داشته باشد.
  • قصد ابراء داشته باشد.
  • لفظ یا فعلی که نشان دهنده ابراء باشد، صادر کند.

مثال‌هایی از ابراء

  • طلبکاری به مدیون خود می‌گوید: «من تو را از تمام دین خود بری کردم.»
  • زنی به شوهر خود می‌گوید: «من مهریه خود را به تو بخشیدم.»
  • موجر به مستأجر خود می‌گوید: «اجاره دو ماه آخر را از تو بخشیدم.»

نکات تکمیلی

  • ابراء می‌تواند کامل یا جزئی باشد. ابراء کامل به معنای بخشش تمام دین یا تعهد است، اما ابراء جزئی به معنای بخشش بخشی از دین یا تعهد است.
  • ابراء می‌تواند لفظی یا کتبی باشد. ابراء لفظی با گفتار و ابراء کتبی با نوشتن انجام می‌شود.
  • ابراء می‌تواند عام یا خاص باشد. ابراء عام به معنای بخشش تمام دین‌ها و تعهدات است، اما ابراء خاص به معنای بخشش دین یا تعهد معین است.

 

 

 

نکات حقوقی ابراء در قانون مدنی ایران:

تعریف:

ابراء در ماده 289 قانون مدنی ایران به این صورت تعریف شده است: “ابراء عبارت است از اینکه دائن از حق خود، به اختیار صرف نظر کند.”

به عبارت دیگر، ابراء عملی حقوقی است که به موجب آن، طلبکار از تمام یا بخشی از دینی که بر ذمه مدیون دارد، به طور مجانی صرف نظر می کند.

ارکان ابراء:

  • دائن: کسی که از حق خود صرف نظر می کند.
  • مدیون: کسی که دین بر ذمه اوست.
  • صرف نظر کردن از حق: اراده ی قطعی و انشایی دائن مبنی بر برائت ذمه مدیون.

شرایط ابراء:

  • اهلیت و رضایت طرفین: دائن و مدیون باید اهلیت لازم برای انجام معاملات را داشته باشند و رضایت کامل به ابراء داشته باشند.
  • معلوم بودن دین: دین موضوع ابراء باید معلوم و مشخص باشد.
  • قابل انتقال بودن دین: دین موضوع ابراء باید قابل انتقال باشد.

اقسام ابراء:

  • ابراء مطلق: ابراء از تمام دین
  • ابراء مقید: ابراء از قسمتی از دین یا مشروط کردن ابراء به شرطی خاص

آثار ابراء:

  • اسقاط تعهد: ابراء موجب سقوط تعهد مدیون می شود و دیگر نمی توان او را به پرداخت دین ملزم کرد.
  • بلاعوض بودن: ابراء به طور طبیعی بلاعوض است، مگر اینکه خلاف آن شرط شده باشد.
  • اثبات ابراء: ابراء با شهادت شهود، اقرار مدیون و یا سند کتبی قابل اثبات است.

نکات مهم:

  • ابراء بعد از فوت متعهدله یا قبل از ایجاد دین اثر حقوقی ندارد.
  • ابراء شامل دیون حال و آینده می شود، مگر اینکه خلاف آن تصریح شده باشد.
  • ابراء نسبت به ضامن نیز نافذ است، مگر اینکه خلاف آن تصریح شده باشد.
  • ابراء قابل رجوع نیست، مگر اینکه به موجب شرط ضمن عقد یا به موجب اسقاط حق رجوع باشد.

موارد بطلان ابراء:

  • فقدان اهلیت و رضایت طرفین
  • مجهول بودن دین
  • غیرقابل انتقال بودن دین
  • اکراه و اجبار
  • غلط و تدلیس

توصیه:

در صورتی که قصد انجام ابراء دارید، حتماً با یک وکیل یا مشاور حقوقی مشورت کنید تا از صحت و نفوذ ابراء اطمینان حاصل کنید.

 

 

اقسام ابراء در قانون مدنی ایران:

ابراء در ماده 289 قانون مدنی ایران به این صورت تعریف شده است: “ابراء عبارت است از اینکه دائن از حق خود، به اختیار صرف نظر کند.”

با توجه به این تعریف، ابراء را می توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

1. ابراء مطلق:

در ابراء مطلق، دائن از تمام دین خود به نفع مدیون صرف نظر می کند. به عبارت دیگر، مدیون دیگر هیچ گونه تعهدی نسبت به پرداخت دین به دائن ندارد.

ماده 290 قانون مدنی در این خصوص مقرر می دارد: “ابراء ممکن است مطلق باشد یا مقید به شرط.”

مثال:

فرض کنید شخصی 100 میلیون تومان به دیگری بدهکار باشد. اگر دائن به طور مطلق مدیون را ابراء کند، دیگر هیچ گونه دعوایی برای مطالبه این 100 میلیون تومان نخواهد داشت.

2. ابراء مقید:

در ابراء مقید، دائن از تمام یا بخشی از دین خود به نفع مدیون صرف نظر می کند، اما این ابراء مشروط به تحقق شرطی خاص است.

ماده 290 قانون مدنی در این خصوص مقرر می دارد: “ابراء ممکن است مطلق باشد یا مقید به شرط.”

مثال:

فرض کنید شخصی 100 میلیون تومان به دیگری بدهکار باشد. اگر دائن مدیون را به شرط پرداخت 50 میلیون تومان دیگر ابراء کند، در این صورت ابراء مقید خواهد بود. به این معنی که اگر مدیون 50 میلیون تومان دیگر را پرداخت کند، ابراء نافذ خواهد شد و او از پرداخت 50 میلیون تومان باقی مانده دین معاف خواهد شد.

نکته:

  • در ابراء مطلق، نیازی به ذکر شرط نیست، زیرا در خود ماهیت ابراء تنافی با وجود شرط دارد.
  • در ابراء مقید، شرط باید مشروع و مقدور باشد.

انواع دیگر ابراء:

علاوه بر ابراء مطلق و مقید، در فقه و حقوق ایران انواع دیگری از ابراء نیز مطرح شده است، از جمله:

  • ابراء عام: ابراء از تمام دیون
  • ابراء خاص: ابراء از دین خاص
  • ابراء شفاهی: ابراء بدون سند کتبی
  • ابراء کتبی: ابراء با سند کتبی

نکته:

  • در قانون مدنی ایران، صرفاً به ابراء مطلق و مقید اشاره شده است.
  • سایر انواع ابراء در فقه و حقوق ایران مورد بحث و بررسی قرار گرفته است.

 

 

شرایط ابراء در قانون مدنی ایران:

طبق ماده 289 قانون مدنی، ابراء عبارت است از اینکه طلبکار تمام یا قسمتی از دین خود را به رایگان به مدیون ببخشد.

برای صحت ابراء، شرایط زیر لازم است:

1. اهلیت طرفین:

  • متبرع (ابراء کننده): باید اهلیت کامل داشته باشد، یعنی بالغ، عاقل و رشید باشد.
  • متبرعٌ‌له (ابراء شونده): اهلیت داشتن او شرط نیست، حتی دیوانه یا صغیر ممیز هم می‌توانند ابراء شوند.

2. وجود دین:

  • دینی که مورد ابراء قرار می‌گیرد باید موجود باشد. ابراء از دینی که هنوز به وجود نیامده (مالم یجب) باطل است.
  • دین باید محتمل الوقوع باشد، یعنی امکان وصول آن وجود داشته باشد.
  • دین باید معین باشد، یعنی نوع، جنس و مقدار آن مشخص باشد.

3. رضایت متبرع (ابراء کننده):

  • ابراء باید صریح باشد، یعنی لفظ یا فعلی که نشان دهنده‌ی ابراء باشد به کار برده شود.
  • ابراء باید قصد و اختیار متبرع را نشان دهد.
  • ابراء باید معاطات نباشد، یعنی دو طرف به طور صریح و شفاهی یا کتبی ابراء را بیان کنند.

4. قبول متبرعٌ‌له (ابراء شونده):

  • قبول متبرعٌ‌له شرط صحت ابراء نیست، یعنی حتی اگر ابراء شونده قبول نکند، ابراء صحیح است.
  • البته اگر ابراء شونده ابراء را قبول کند، دیگر نمی‌تواند آن را رد کند.

موارد بطلان ابراء:

  • غبن: اگر ابراء به قصد اضرار به غرما باشد، باطل است.
  • اکراه: اگر ابراء به زور و اجبار انجام شده باشد، باطل است.
  • اشتباه: اگر ابراء به اشتباه در موضوع یا شخص انجام شده باشد، باطل است.
  • تدلیس: اگر ابراء با فریب و نیرنگ انجام شده باشد، باطل است.

نکات:

  • ابراء راجع‌شدنی نیست، یعنی پس از انجام ابراء، دیگر نمی‌توان آن را فسخ کرد.
  • ابراء شامل ضمان نمی‌شود، مگر اینکه صریحاً ضمان نیز ابراء شده باشد.
  • ابراء شامل خسارات تأخیر تأدیه نمی‌شود، مگر اینکه صریحاً خسارات نیز ابراء شده باشد.

منابع:

  • قانون مدنی ایران، مواد 289 تا 291
  • شروح قانون مدنی