مشاوره حقوقی طلاق

حق طلاق

مشاوره حقوقی

حق طلاق در ایران: بررسی ابعاد حقوقی و اجتماعی

در نظام حقوقی ایران، طلاق به عنوان انحلال عقد نکاح شناخته می‌شود و از نظر فقهی و قانونی دارای شرایط و ضوابط خاص خود است.

ماده 1133 قانون مدنی حق طلاق را به طور مطلق به مردان اعطا کرده است. به این معنا که مرد می‌تواند هر زمانی که بخواهد و بدون نیاز به دلیل یا اثبات عسر و حرج، همسر خود را طلاق دهد.

با این حال، زنان در شرایطی می‌توانند از حق طلاق برخوردار شوند:

  • شروط ضمن عقد: در زمان عقد نکاح می‌توان شروطی را به صلحنامه ازدواج اضافه کرد که به زن حق طلاق در شرایط خاص مانند ترک زندگی توسط شوهر، سوء رفتار، اعتیاد، و یا عدم پرداخت نفقه را اعطا کند.
  • عسر و حرج: زن می‌تواند در صورت اثبات عسر و حرج به دادگاه مراجعه کند و از دادگاه تقاضای طلاق کند. عسر و حرج به وضعیتی گفته می‌شود که تحمل زندگی مشترک برای زن دشوار و غیرقابل تحمل باشد.
  • وکالت طلاق: مرد می‌تواند به طور کتبی و رسمی به زن وکالت در طلاق بدهد. در این صورت، زن می‌تواند بدون نیاز به حضور و رضایت شوهر، از طریق وکیل خود اقدام به طلاق کند.

بحث‌های حقوقی و اجتماعی پیرامون حق طلاق:

  • موافقان برابری حق طلاق معتقدند که اعطای حق طلاق به زن، کرامت و استقلال او را در زندگی مشترک افزایش می‌دهد و از بروز بسیاری از مشکلات و معضلات اجتماعی مانند طلاق‌های صوری، اجباری و یک‌طرفه جلوگیری می‌کند.
  • مخالفان نیز استدلال می‌کنند که اعطای حق طلاق مطلق به زنان، بنیان خانواده را سست می‌کند و منجر به افزایش آمار طلاق می‌شود.

وضعیت کنونی:

در حال حاضر، در ایران تلاش‌هایی برای اصلاح قوانین و اعطای حق طلاق به زنان در حال انجام است. لایحه‌هایی در مجلس شورای اسلامی در حال بررسی است که به دنبال اعطای حق طلاق در شرایط عسر و حرج به زنان و همچنین افزایش اختیارات وکالت در طلاق هستند.

شروط ضمن عقد چیست؟

شروط ضمن عقد، توافقاتی هستند که زوجین در زمان عقد ازدواج، علاوه بر تعهدات قانونی، به آن ها توافق می کنند. این شروط در سند ازدواج قید شده و به امضای طرفین و دو شاهد می رسد.

انواع شروط ضمن عقد:

  • شروط صفت: این شروط به اوصاف و ویژگی های زوجین یا مهریه مربوط می شود. به عنوان مثال، شرط تناسب سن، شرط بکارت، شرط سلامت، شرط تحصیلات، شرط شغل، شرط دین و مذهب، شرط تقید به اخلاق، شرط کمال مهریه، شرط عندالمطالبه بودن مهریه و شرط استرداد جهیزیه.
  • شروط نتیجه: این شروط به نتایج و آثار عقد مربوط می شود. به عنوان مثال، شرط ترک شغل، شرط ادامه تحصیل، شرط حضانت فرزندان، شرط طلاق در صورت تحقق شرایط خاص، شرط ولایت قهری، شرط تعیین مسکن، شرط عدم تمکین، شرط عدم خروج از کشور و شرط تعهد به پرداخت نفقه.
  • شروط فعل: این شروط تعهداتی را برای زوجین ایجاد می کند. به عنوان مثال، شرط انجام کار خاص، شرط پرداخت مبلغی به عنوان هدیه، شرط سفر به مکان خاص، شرط انجام اعمال مذهبی و شرط تعهد به حسن رفتار.

نکاتی در مورد شروط ضمن عقد:

  • شروط ضمن عقد باید مخالف شرع و قانون نباشد.
  • شروطی که مخالف نظم عمومی باشد، باطل است.
  • تعداد شروط در عقد محدود نیست، اما باید در چارچوب قانون و شرع باشد.
  • ثبت شروط ضمن عقد در سند ازدواج الزامی است.
  • در صورت عدم ثبت شرط، آن شرط اعتبار قانونی نخواهد داشت.
  • تغییر یا فسخ شروط ضمن عقد با توافق طرفین و در دفترخانه ازدواج امکان پذیر است.

نمونه هایی از شروط ضمن عقد:

  • شرط تنصیف اموال: در این شرط، زوجین توافق می کنند که در صورت طلاق، اموال مشترک آنها به طور مساوی بین شان تقسیم شود.
  • شرط حق طلاق برای زوجه: در این شرط، به زوجه اختیار طلاق در شرایطی خاص، مانند اعتیاد زوج، سوء رفتار و یا ترک زندگی مشترک داده می شود.
  • شرط حق حضانت فرزندان: در این شرط، زوجین در مورد حضانت فرزندان در صورت طلاق توافق می کنند.
  • شرط عدم تمکین: در این شرط، زوجه متعهد می شود که در تمکین زوج باشد و از وظایف زناشویی خود سرپیچی نکند.
  • شرط عدم خروج از کشور: در این شرط، زوجین توافق می کنند که بدون رضایت یکدیگر از کشور خارج نشوند.

در مورد حق طلاق به زن در ایران، باید به دو بخش کلی اشاره کرد:

1. حق طلاق طبق شرع و قانون:

  • طبق شرع اسلام: به طور کلی، در فقه شیعه، حق طلاق به طور ذاتی در اختیار مرد است. روایات و احادیث متعددی در این زمینه وجود دارد، از جمله حدیث نبوی مشهور “الطَّلاقُ بِیَدِ مَن أَخَذَ بِالسّاقِ؛ طلاق در اختیار کسی است که مالک ساق است”.
  • طبق قانون مدنی ایران: در ماده 1133 قانون مدنی آمده است: “هرگاه زن در یکی از موارد زیر تقاضای طلاق کند، دادگاه رسیدگی می‌کند و در صورت اثبات، به یکی از طلاق‌های رجعی یا بائن، حسب مورد، حکم طلاق صادر می‌شود.” این ماده 12 شرط را برای حق طلاق زن برمی‌شمارد، از جمله:
    • ترک زندگی مشترک زوج بدون مجوز یا رضایت زن به مدت شش ماه.
    • عدم پرداخت نفقه به مدت شش ماه.
    • سوء رفتار یا سوء معاشرت زوج به حدی که زندگی مشترک را برای زن غیرقابل تحمل کند.
    • ابتلاء زوج به بیماری‌های صعب العلاج یا جنون که از ادامه زندگی مشترک جلوگیری کند.
    • محکومیت قطعی زوج به مجازات حبس بیش از پنج سال.
    • عیوب جسمی یا روانی زوج به نحوی که زندگی مشترک را برای زن دشوار کند.
    • استنکاف زوج از دادن نفقه به مدت نه ماه.
    • اعتیاد زوج به مواد مخدر یا الکل.
    • مفقود شدن زوج به مدت شش ماه بدون عذر موجه.
    • ازدواج مجدد زوج بدون رضایت زن.
    • ناامیدی از اصلاح زوج.

2. حق طلاق توافقی:

  • زن و شوهر می‌توانند با توافق یکدیگر در مورد طلاق و سایر مسائل مربوط به آن، از جمله حضانت فرزندان، مهریه و نفقه، به طور مسالمت‌آمیز از یکدیگر جدا شوند.
  • این نوع طلاق، “طلاق توافقی” نامیده می‌شود و در قانون مدنی و آیین‌نامه اجرایی آن پیش‌بینی شده است.
  • در طلاق توافقی، زن و شوهر به صورت کتبی در مورد شرایط طلاق توافق می‌کنند و سپس به دفترخانه مراجعه می‌کنند و طلاق خود را ثبت می‌کنند.

نکات مهم:

  • در هر دو حالت، زن برای طلاق باید به دادگاه خانواده مراجعه کند و دادخواست طلاق بدهد.
  • در صورتی که زن در یکی از 12 شرط مندرج در ماده 1133 قانون مدنی باشد، می‌تواند بدون رضایت شوهر تقاضای طلاق کند.
  • در غیر این صورت، برای طلاق باید رضایت شوهر را جلب کند.
  • در طلاق توافقی، زن و شوهر می‌توانند در مورد مهریه، حضانت فرزندان و سایر مسائل مربوط به طلاق به طور مسالمت‌آمیز توافق کنند.

قوانین حق طلاق در ایران

در حال حاضر، طبق قانون مدنی ایران، حق طلاق به طور ذاتی با مرد است. به این معنی که مرد می‌تواند هر زمان و بدون نیاز به دلیل یا رضایت همسرش، تقاضای طلاق کند.

با این حال، در برخی موارد زن نیز می‌تواند حق طلاق داشته باشد. این موارد به شرح زیر است:

  • عقیم بودن مرد: اگر ثابت شود که مرد به طور طبیعی قادر به فرزندآوری نیست، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • داشتن شغل ناپسند: اگر مرد شغلی داشته باشد که برای زن و خانواده او منافی عفت و ناموس باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • محکومیت به حبس: اگر مرد به حبس طولانی مدت محکوم شود، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • ترک زندگی توسط مرد: اگر مرد بدون دلیل موجه زندگی مشترک را ترک کند و حداقل شش ماه متوالی از همسرش جدا باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • سوء رفتار و یا سوء معاشرت: اگر مرد نسبت به همسرش سوء رفتار یا سوء معاشرت داشته باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • جنون: اگر مرد دچار جنون دائمی باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • اعتیاد به مواد مخدر: اگر مرد به مواد مخدر اعتیاد داشته باشد و به رغم اعذار و نصایح به ترک آن اقدام نکند، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.

علاوه بر موارد فوق، زن و مرد می‌توانند با توافق یکدیگر در شروط ضمن عقد نکاح، حق طلاق را به زن واگذار کنند. در این صورت، مرد حق طلاق یک‌طرفه خود را از دست می‌دهد و زن می‌تواند در صورت تمایل از این حق استفاده کند.

نکات مهم:

  • در همه موارد ذکر شده، زن باید به دادگاه خانواده مراجعه کند و دادخواست طلاق بدهد.
  • حتی اگر حق طلاق با زن باشد، طلاق باید به صورت شرعی و با رعایت تشریفات قانونی انجام شود.
  • در صورت وجود فرزند، حضانت و نگهداری از فرزند پس از طلاق بر اساس قانون و با توجه به مصلحت کودک تعیین می‌شود.

  • لایحه حمایت از خانواده: در سال 1396 لایحه حمایت از خانواده به منظور اصلاح قوانین مربوط به خانواده به مجلس شورای اسلامی ارائه شد. این لایحه در حال حاضر در مراحل بررسی و تصویب مجلس است. یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های این لایحه، اعطای حق طلاق خلع به زن در شرایطی خاص است. طبق این لایحه، در صورت اثبات تحقق یکی از شروط 12گانه مندرج در ماده 29 لایحه، از جمله اعتیاد مرد به مواد مخدر، ترک زندگی توسط مرد به مدت شش ماه یا بیشتر، سوء رفتار یا سوء معاشرت مرد، و محکومیت قطعی مرد به حبس بیش از پنج سال، زن می‌تواند بدون نیاز به رضایت شوهر و بدون پرداخت نفقه به او، تقاضای طلاق کند.

  • مشاوره حقوقی: اگر در مورد حق طلاق و یا سایر مسائل مربوط به طلاق سوال یا مشکلی دارید، می‌توانید با یک وکیل یا مشاور حقوقی مشورت کنید.

شروط حق طلاق برای زوجه در ایران

در حال حاضر، طبق قانون مدنی ایران، حق طلاق به طور ذاتی با مرد است.

با این حال، در برخی موارد زن نیز می‌تواند با وجود شروطی حق طلاق داشته باشد. این موارد به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

1. شروط ضمن عقد نکاح:

زن و مرد می‌توانند با توافق یکدیگر در شروط ضمن عقد نکاح، حق طلاق را به زن واگذار کنند. در این صورت، مرد حق طلاق یک‌طرفه خود را از دست می‌دهد و زن می‌تواند در صورت تمایل از این حق استفاده کند.

شروط 12گانه مندرج در عقدنامه که می‌توانند مبنای اعطای حق طلاق به زن باشند عبارتند از:

  • استنکاف شوهر از دادن نفقه به مدت شش ماه: اگر مرد به مدت شش ماه بدون دلیل موجه از پرداخت نفقه زن خودداری کند، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • سوء رفتار یا سوء معاشرت: اگر مرد نسبت به همسرش سوء رفتار یا سوء معاشرت داشته باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • ترک زندگی توسط مرد: اگر مرد بدون دلیل موجه زندگی مشترک را ترک کند و حداقل شش ماه متوالی از همسرش جدا باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • محکومیت به حبس: اگر مرد به حبس طولانی مدت محکوم شود، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • جنون: اگر مرد دچار جنون دائمی باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • اعتیاد به مواد مخدر: اگر مرد به مواد مخدر اعتیاد داشته باشد و به رغم اعذار و نصایح به ترک آن اقدام نکند، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • امراض صعب العلاج: اگر مرد به بیماری صعب العلاج مبتلا شود به نحوی که ادامه زندگی با او برای زن دشوار باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • مفقود الاثر شدن شوهر: اگر مرد به مدت شش ماه مفقود الاثر شود و از او خبری نباشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • عقیم بودن مرد: اگر ثابت شود که مرد به طور طبیعی قادر به فرزندآوری نیست، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • داشتن شغل ناپسند: اگر مرد شغلی داشته باشد که برای زن و خانواده او منافی عفت و ناموس باشد، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.
  • محکومیت به مجازات‌های سنگین: اگر مرد به یکی از مجازات‌های حد یا قصاص یا تعزیر درجه شش یا بالاتر محکوم شود، زن می‌تواند تقاضای طلاق کند.

2. احکام دادگاه:

علاوه بر شروط ضمن عقد نکاح، در برخی موارد نیز دادگاه می‌تواند با استناد به دلایل خاص، حق طلاق را به زن اعطا کند.

این موارد عبارتند از:

  • اعتیاد مرد به الکل: اگر مرد به الکل اعتیاد داشته باشد و به رغم اعذار و نصایح به ترک آن اقدام نکند، زن می‌تواند به دادگاه مراجعه کند و تقاضای طلاق کند.
  • بیماری روانی: اگر مرد به بیماری روانی مبتلا باشد که زندگی با او را برای زن غیرقابل تحمل کند، زن می‌تواند به دادگاه مراجعه کند و تقاضای طلاق کند.
  • عدم تمکین زن: اگر زن بدون دلیل موجه از تمکین شوهر خودداری کند، مرد می‌تواند به دادگاه مراجعه کند و تقاضای طلاق بدهد. در این صورت، دادگاه ممکن است با توجه به شرایط، حق طلاق را به مرد و یا به طور متقابل به زن اعطا کند.

نکات مهم:

  • در همه موارد ذکر شده، زن باید به دادگاه خانواده مراجعه کند و دادخواست طلاق بدهد.
  • حتی اگر حق طلاق با زن باشد، طلاق باید به صورت شرعی و با رعایت تشریفات قانونی انجام شود.
  • در صورت وجود فرزند، حضانت و نگهداری از فرزند پس از طلاق بر اساس قانون و با توجه به مصلحت کودک تعیین می‌شود.