مشاوره حقوقی ثبت اسناد

در چه مواردی می‌توان چک را برگشت زد؟

مشاوره حقوقی آنلاین

در قانون جدید چک ایران، که از سال ۱۳۹۷ لازم الاجرا شده است، شرایط متعددی برای برگشت زدن چک وجود دارد. به طور کلی، دسته بندی این شرایط به دو دسته کلی تقسیم می شود:

1. شرایط مربوط به صادر کننده چک:

  • محدودیت صدور چک: طبق ماده ۱۸ قانون جدید چک، اشخاصی که به دلیل چک برگشتی، ممنوع الفعالیت شده‌اند یا از دریافت دسته چک محروم شده‌اند، حق صدور چک جدید را ندارند.
  • عدم موجودی کافی: اگر در حساب صادر کننده چک در زمان ارائه آن به بانک، موجودی کافی برای پرداخت وجه چک وجود نداشته باشد، بانک می تواند آن را برگشت بزند.
  • تغییر امضا: اگر امضای مندرج در چک با امضای صادر کننده مطابقت نداشته باشد، بانک می تواند آن را برگشت بزند.
  • غیرقابل تشخیص بودن هویت صادر کننده: اگر هویت صادر کننده چک برای بانک قابل تشخیص نباشد، بانک می تواند آن را برگشت بزند.
  • مغایرت تاریخ صدور چک با تاریخ واقعی: اگر تاریخ مندرج در چک با تاریخ واقعی صدور آن مطابقت نداشته باشد، بانک می تواند آن را برگشت بزند.

2. شرایط مربوط به دارنده چک:

  • فوت دارنده چک: در صورت فوت دارنده چک، وراث قانونی او می توانند تا شش ماه پس از فوت، برای وصول وجه چک به بانک مراجعه کنند.
  • اعلام سرقت یا مفقود شدن چک: اگر دارنده چک مدعی شود که چک از او سرقت یا مفقود شده است، باید مراتب را به مراجع قضایی و انتظامی اعلام کند و گواهی مربوطه را به بانک ارائه دهد.
  • فرا رسیدن تاریخ انقضای چک: چک ها دارای تاریخ انقضا هستند و پس از آن تاریخ قابل وصول نیستند.
  • تغییر در متن چک: اگر در متن چک پس از صدور آن، تغییراتی ایجاد شده باشد، بانک می تواند آن را برگشت بزند.

موارد دیگر:

  • غلط املایی در نام یا مشخصات صادر کننده یا گیرنده چک
  • عدم مطابقت شماره سریال چک با سوابق بانک
  • استفاده از چک های جعلی یا بدون پشتوانه

نکات مهم:

  • در صورت برگشت خوردن چک، بانک گواهی عدم پرداخت را به دارنده چک صادر می کند.
  • دارنده چک می تواند با استفاده از گواهی عدم پرداخت، نسبت به وصول وجه چک از طریق مراجع قضایی اقدام کند.
  • صادر کننده چکی که برگشت خورده است، علاوه بر پرداخت وجه چک، مشمول مجازات های قانونی نیز خواهد شد.

قوانین چک برگشتی در ایران:

قوانین مربوط به چک در ایران، در دو دسته کلی “قانون صدور چک” مصوب سال 1355 و “قانون اصلاح قانون صدور چک” مصوب سال 1397، به همراه آیین‌نامه‌های مربوطه، آمده است.

در ادامه به برخی از نکات مهم در خصوص قوانین چک برگشتی در ایران اشاره می‌کنیم:

انواع چک:

  • چک صیادی: این نوع چک توسط بانک مرکزی چاپ و در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد.
  • چک غیر صیادی: این نوع چک توسط خود اشخاص و به صورت دستنویس صادر می‌شود.

ارکان چک:

  • صادر کننده: کسی که چک را صادر می‌کند.
  • گیرنده: کسی که چک به نام او صادر می‌شود.
  • مبلغ چک: مبلغی که باید به گیرنده پرداخت شود.
  • تاریخ صدور: تاریخی که چک در آن صادر شده است.
  • محل پرداخت: مکانی که باید مبلغ چک در آن پرداخت شود.

مسئولیت‌های صادر کننده چک:

  • صادر کننده چک موظف است در تاریخ مقرر در چک، مبلغ آن را به گیرنده پرداخت کند.
  • در صورت عدم پرداخت مبلغ چک در تاریخ مقرر، صادر کننده چک به عنوان “صادر کننده چک برگشتی” شناخته می‌شود و مشمول مجازات‌های قانونی خواهد شد.

مجازات‌های صادر کننده چک برگشتی:

  • محرومیت از حقوق اجتماعی: صادر کننده چک برگشتی از برخی حقوق اجتماعی مانند دریافت وام بانکی، افتتاح حساب جدید، صدور پروانه کسب و … محروم می‌شود.
  • مجازات کیفری: صادر کننده چک برگشتی به حبس از دو ماه تا دو سال یا جزای نقدی از دو میلیون تا بیست میلیون تومان یا هر دو مجازات خواهد شد.

نحوه پیگیری چک برگشتی:

  • دارنده چک برگشتی باید با مراجعه به بانک، گواهی عدم پرداخت را دریافت کند.
  • سپس با در دست داشتن گواهی عدم پرداخت، می‌تواند به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کند و اقدام به طرح شکایت کند.
  • دادگاه پس از بررسی مدارک، به نفع دارنده چک یا علیه صادر کننده چک رای صادر خواهد کرد.

نکات مهم:

  • در صورتیکه صادر کننده چک برگشتی قبل از طرح شکایت، مبلغ چک را به دارنده آن پرداخت کند، دیگر مشمول مجازات‌های قانونی نخواهد شد.
  • صادر کننده چک برگشتی می‌تواند با ارائه وثیقه مناسب، از بازداشت موقت خود جلوگیری کند.
  • در برخی موارد، صادر کننده چک برگشتی می‌تواند با رضایت دارنده چک، چک را به اقساط پرداخت کند.

قانون جدید چک:

  • در سال 1397، قانون صدور چک اصلاح شد و قوانین جدیدی برای چک‌های برگشتی وضع شد.
  • برخی از مهم‌ترین تغییرات در قانون جدید چک عبارتند از:
    • افزایش سقف مجازات صادر کننده چک برگشتی
    • محدودیت صدور چک برای اشخاص دارای چک برگشتی
    • الزام به ثبت مشخصات چک در سامانه صیاد
  • برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص قانون جدید چک، می‌توانید به وب سایت بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مراجعه کنید.

تذکر: قوانین و رویه‌های قضایی ممکن است در طول زمان تغییر کند. لذا برای دریافت اطلاعات دقیق و به روز در خصوص قوانین چک برگشتی، حتماً با یک وکیل یا مشاوره حقوقی مشورت کنید.

مجازات‌های صادر کننده چک برگشتی

طبق قانون جدید چک، که از سال ۱۳۹۷ لازم الاجرا شده است، صادر کننده چک برگشتی علاوه بر پرداخت وجه چک به دارنده، مشمول مجازات های قانونی نیز خواهد شد. این مجازات ها به شرح زیر است:

1. مجازات کیفری:

  • حبس: بر اساس مبلغ چک، صادر کننده چک برگشتی به حبس زیر محکوم خواهد شد:
    • چک های زیر یک میلیون تومان: حبس تا 6 ماه
    • چک های بین یک تا پنج میلیون تومان: حبس بین 6 ماه تا 1 سال
    • چک های بین پنج تا پانزده میلیون تومان: حبس بین 1 تا 2 سال
    • چک های بالای پانزده میلیون تومان: حبس 2 تا 3 سال
  • جزای نقدی: علاوه بر حبس، صادر کننده چک برگشتی به پرداخت جزای نقدی معادل مبلغ چک نیز محکوم خواهد شد.
  • ممنوعیت از صدور چک: صادر کننده چک برگشتی برای مدت 6 ماه از صدور چک جدید محروم خواهد شد. این مدت در مورد چک های دوم و سوم به ترتیب به 12 و 18 ماه افزایش می یابد.

2. مجازات های ثانوی:

  • درج در سوابق اعتباری: اطلاعات مربوط به چک های برگشتی در سوابق اعتباری صادر کننده ثبت می شود و این موضوع می تواند در آینده برای او در زمینه هایی مانند دریافت وام، تسهیلات بانکی و استخدام مشکل ایجاد کند.
  • محدودیت های خروج از کشور: در برخی موارد، دادگاه می تواند برای صادر کننده چک برگشتی ممنوعیت خروج از کشور صادر کند.

3. سایر مجازات ها:

  • ضبط اموال: در صورتی که صادر کننده چک برگشتی قادر به پرداخت وجه چک و جریمه های مربوطه نباشد، ممکن است دادگاه دستور به ضبط اموال او صادر کند.
  • محرومیت از حقوق اجتماعی: در برخی موارد خاص، صادر کننده چک برگشتی ممکن است از برخی حقوق اجتماعی مانند حق اشتغال به کار در مشاغل دولتی یا استفاده از تسهیلات دولتی محروم شود.

نکات مهم:

  • مجازات های ذکر شده در بالا، حداکثر مجازات هایی هستند که قانون برای صادر کننده چک برگشتی در نظر گرفته است. قاضی دادگاه با توجه به شرایط هر پرونده، مجازات متناسبی را برای صادر کننده چک صادر خواهد کرد.
  • در صورتي كه صادر كننده چك برگشتي با رضايت دارنده چك، نسبت به پرداخت وجه چك و خسارات آن اقدام نمايد، از مجازات كيفري و ثانوي مشروح در اين ماده معاف خواهد شد.
  • دارنده چك مي‌تواند نسبت به شكايت كيفري عليه صادر كننده چك به مراجع قضايي مراجعه نمايد.

نحوه پیگیری چک برگشتی در ایران

در صورتیکه چکی که به شما داده شده است برگشت خورده باشد، شما می‌توانید برای وصول وجه آن از طریق مراجع قانونی اقدام کنید.

مراحل پیگیری چک برگشتی:

1. دریافت گواهی عدم پرداخت:

  • برای اولین قدم باید با در دست داشتن چک برگشتی به شعبه‌ای از بانک که چک در آن حساب دارد مراجعه کنید و کتباً تقاضای صدور گواهی عدم پرداخت کنید.
  • بانک پس از بررسی، گواهی عدم پرداخت را به شما ارائه می‌دهد.

2. مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی:

  • با در دست داشتن گواهی عدم پرداخت، به یکی از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مراجعه کنید.
  • در آنجا باید با ثبت نام در سامانه ثنا و پرداخت هزینه دادرسی، اقدام به طرح شکایت کیفری علیه صادر کننده چک برگشتی کنید.

3. رسیدگی به پرونده در دادگاه:

  • پس از ثبت شکایت، پرونده شما به شعبه ی مربوطه در دادگاه ارجاع داده می‌شود.
  • وقت رسیدگی تعیین و به طرفین ابلاغ می‌شود.
  • در جلسه رسیدگی، شما و صادر کننده چک باید در دادگاه حاضر شوید و مدارک و دلایل خود را ارائه دهید.

4. صدور رای توسط دادگاه:

  • دادگاه پس از استماع اظهارات طرفین و بررسی مدارک، رای خود را صادر می‌کند.
  • اگر رای به نفع شما باشد، به شما “اجرائیه” داده می‌شود.

5. اجرای رای:

  • با استفاده از اجرائیه می‌توانید از طریق دو روش نسبت به وصول وجه چک اقدام کنید:

    • ثبت نام در سامانه اجرای احکام الکترونیکی قوه قضائیه: با ثبت نام در این سامانه و بارگذاری مدارک مربوطه، می‌توانید درخواست صدور حکم توقیف اموال یا حساب‌های صادر کننده چک را بدهید.
    • مراجعه به واحد اجرای احکام دادگستری: با مراجعه به واحد اجرای احکام دادگستری محل صدور اجرائیه، می‌توانید از مأمور اجرا تقاضای توقیف اموال یا حساب‌های صادر کننده چک را بدهید.

نکات مهم:

  • در صورتیکه صادر کننده چک قبل از صدور رای دادگاه، مبلغ چک را به شما پرداخت کند، دیگر نیازی به پیگیری قضایی نیست.
  • صادر کننده چک برگشتی می‌تواند با ارائه وثیقه مناسب، از بازداشت موقت خود جلوگیری کند.
  • در برخی موارد، صادر کننده چک برگشتی می‌تواند با رضایت شما، چک را به اقساط پرداخت کند.
  • در صورتیکه در هر مرحله از فرایند پیگیری چک برگشتی با مشکلی مواجه شدید، می‌توانید از یک وکیل یا مشاوره حقوقی کمک بگیرید.

تذکر: قوانین و رویه‌های قضایی ممکن است در طول زمان تغییر کند. لذا برای دریافت اطلاعات دقیق و به روز در خصوص نحوه پیگیری چک برگشتی، حتماً با یک وکیل یا مشاوره حقوقی مشورت کنید.