مشاوره حقوقي

مراحل تعیین قیم مشاوره حقوقی

مشاوره حقوقی تلفنی آنلاین

مراحل تعیین قیم در ایران

تعیین قیم فرآیندی قانونی است که به موجب آن، برای فردی که به دلیل صغر سن، سفاهت یا جنون، توانایی اداره امور خود را ندارد، یک نماینده قانونی تعیین می شود. این نماینده قانونی که قیم نامیده می شود، وظایف و تکالیفی در قبال فرد تحت سرپرستی خود (محجور) دارد.

مراحل تعیین قیم در ایران به شرح زیر است:

1. تقاضا:

  • اولین قدم برای تعیین قیم، ارائه تقاضا به دادگاه خانواده است.
  • این تقاضا می تواند توسط خود محجور (در صورتی که رشید باشد)، ولی قهری، یکی از بستگان، سرپرست موقت یا دادستان ارائه شود.

2. رسیدگی در دادگاه:

  • پس از ارائه تقاضا، دادگاه خانواده به موضوع رسیدگی می کند.
  • در رسیدگی دادگاه، دلایل و مستندات مربوط به حجر شخص مورد بررسی قرار می گیرد.
  • دلایل حجر می تواند شامل گواهی پزشکی مبنی بر جنون یا سفاهت، حکم قطعی حجر و سایر دلایل قانونی باشد.

3. انتخاب قیم:

  • در صورتی که دادگاه حجر شخص را محرز بداند، اقدام به انتخاب قیم می کند.
  • اولویت در انتخاب قیم با ولی قهری محجور است.
  • در صورتی که ولی قهری وجود نداشته باشد یا نباشد یا نتواند یا نخواهد وظایف قیمومت را انجام دهد، دادگاه از بین بستگان واجد شرایط، یکی را به عنوان قیم انتخاب می کند.
  • شرایط قیم عبارتند از:
    • مسلمان بودن
    • عاقل و رشید بودن
    • عدم غین و ممنوعیت قانونی
    • عدم اعتیاد به مواد مخدر یا روانگردان
    • عدم سوء پیشینه کیفری

4. صدور حکم:

  • پس از انتخاب قیم، دادگاه حکم قیمومت را صادر می کند.
  • در حکم قیمومت، مشخصات قیم، مشخصات محجور، شرح وظایف و اختیارات قیم و سایر موارد لازم قید می شود.

5. تعهدات قیم:

  • قیم پس از صدور حکم قیمومت، موظف است تعهدات خود را در قبال محجور انجام دهد. این تعهدات عبارتند از:
    • نگهداری و تربیت محجور
    • اداره اموال محجور
    • پرداخت دیون محجور
    • پیگیری حقوق محجور
    • ارائه گزارش عملکرد به دادستان

6. نظارت دادستان:

  • دادستان بر عملکرد قیم نظارت می کند.
  • در صورتی که دادستان متوجه شود که قیم به وظایف خود به درستی عمل نمی کند، می تواند او را به دادگاه معرفی کند.
  • دادگاه می تواند در صورت لزوم، قیم را عزل و قیم جدیدی را انتخاب کند.

نکات مهم:

  • در صورت فوت قیم یا عزل او، دادگاه باید قیم جدیدی را انتخاب کند.
  • محجور می تواند در هر زمان پس از رسیدن به سن بلوغ و رشادت، تقاضای رفع قیمومت را به دادگاه ارائه دهد.
  • برای دریافت اطلاعات بیشتر در خصوص مراحل تعیین قیم و سایر مسائلی که ممکن است در این خصوص مطرح باشد، می توانید با یک وکیل متخصص در امور خانواده مشورت کنید.

وظایف و اختیارات قیم در ایران

قیم شخصی است که به حکم قانون یا دادگاه، سرپرستی و اداره امور فردی را که به دلیل صغر سن، جنون یا عدم رشید بودن، فاقد اهلیت لازم برای اداره امور خود است، بر عهده می‌گیرد.

وظایف و اختیارات قیم به طور کلی به شرح زیر است:

1. حضانت و نگهداری از مولی علیه: قیم موظف است که از مولی علیه (فرد تحت قیمومت) نگهداری و مراقبت کند و او را در محل مناسبی سکونت دهد.

2. اداره اموال مولی علیه: قیم موظف است که اموال مولی علیه را به نحو صحیح و به نفع او اداره کند و از ضایع شدن آنها جلوگیری کند.

3. انجام تعهدات مولی علیه: قیم موظف است که تعهدات مولی علیه را که قبل از حجر او ایجاد شده است، به نحو صحیح انجام دهد.

4. نمایندگی قانونی مولی علیه: قیم در کلیه امور مربوط به اموال و حقوق مالی مولی علیه، نماینده قانونی او محسوب می‌شود و می‌تواند به جای او اقدام کند.

5. تربیت و آموزش مولی علیه: قیم موظف است که مولی علیه را به نحو صحیح تربیت و آموزش دهد و او را برای ورود به اجتماع آماده کند.

6. رعایت مصلحت مولی علیه: قیم در انجام وظایف و اعمال اختیارات خود، باید همواره مصلحت مولی علیه را در نظر داشته باشد و به نفع او عمل کند.

7. ارائه گزارش به دادستان: قیم موظف است که لااقل سالی یک بار به دادستان محل اقامت مولی علیه، گزارشی از وضعیت او و نحوه اداره اموالش ارائه دهد.

8. رعایت ضوابط و مقررات قانونی: قیم در انجام وظایف خود، باید ضوابط و مقررات قانونی مربوط به امور حسبی را رعایت کند.

محدودیت‌های اختیارات قیم:

  • قیم حق ندارد که اموال مولی علیه را بدون مجوز دادستان، بفروشد یا به رهن بگذارد.
  • قیم حق ندارد که اموال مولی علیه را به نفع خود یا شخص ثالث هبه کند.
  • قیم حق ندارد که مولی علیه را بدون مجوز دادستان، از محل سکونت خود خارج کند.
  • قیم حق ندارد که مولی علیه را بدون مجوز دادستان، تزویج کند.

مسئولیت قیم:

قیم در قبال اعمال و اقدامات خود در مورد مولی علیه، به او مسئول است. اگر قیم در انجام وظایف خود کوتاهی کند یا به مولی علیه ضرری برساند، باید خسارات وارده را جبران کند.

قانون حاکم:

قوانین مربوط به وظایف و اختیارات قیم در کتاب دهم از قسمت نهم جلد دوم قانون مدنی تحت عنوان “در حجر و قیمومت” آمده است.

حدود اختیارات قیم در ایران

در ایران، اختیارات قیم به موجب قانون مدنی و سایر قوانین مربوطه تعیین شده است.

قیم در امور مالی مولی علیه (محجور) اختیارات زیر را دارد:

  • مراقبت و حفظ اموال: قیم موظف است از اموال مولی علیه به نحو احسن مراقبت و آنها را حفظ کند.
  • اداره اموال: قیم می‌تواند با رعایت مصلحت مولی علیه، اموال او را اداره کند. این امور شامل مواردی مانند اجاره دادن املاک، وصول مطالبات، پرداخت بدهی‌ها و … می‌شود.
  • انجام معاملات: قیم می‌تواند با رعایت مصلحت مولی علیه، معاملاتی را که برای او لازم یا ضروری است انجام دهد. این معاملات شامل مواردی مانند خرید و فروش اموال، اجاره دادن املاک، وصول مطالبات، پرداخت بدهی‌ها و … می‌شود.
  • اقامه دعوا: قیم می‌تواند به جای مولی علیه در مراجع قضایی اقامه دعوا کند و از حقوق او دفاع کند.
  • قبول و رد وصیت: قیم می‌تواند وصیت‌هایی را که به نفع مولی علیه است قبول کند و وصیت‌هایی را که به ضرر او است رد کند.

قیم در امور غیرمالی مولی علیه (محجور) اختیارات زیر را دارد:

  • تربیت و نگهداری: قیم موظف است مولی علیه را تربیت و نگهداری کند و او را برای زندگی در جامعه آماده کند.
  • انتخاب محل زندگی: قیم می‌تواند با رعایت مصلحت مولی علیه، محل زندگی او را انتخاب کند.
  • انتخاب مدرسه و معلم: قیم می‌تواند برای مولی علیه مدرسه و معلم مناسب انتخاب کند.
  • مراقبت‌های پزشکی: قیم موظف است در صورت نیاز، مولی علیه را به پزشک یا مراکز درمانی ببرد و مراقبت‌های پزشکی لازم را برای او فراهم کند.

محدودیت‌های اختیارات قیم:

  • قیم حق ندارد هیچ‌گونه معامله‌ای را که به ضرر مولی علیه باشد انجام دهد.
  • قیم حق ندارد از اموال مولی علیه به نفع خود استفاده کند.
  • قیم موظف است حساب و کتاب اموال مولی علیه را به طور مرتب به مراجع قانونی ذی‌صلاح ارائه کند.

مسئولیت‌های قیم:

  • قیم در قبال اعمال خود در برابر مولی علیه و مراجع قانونی مسئول است.
  • اگر قیم در انجام وظایف خود کوتاهی کند یا مرتکب تخلفی شود، موظف به جبران خسارات وارده به مولی علیه خواهد بود.

نظارت بر عملکرد قیم:

  • دادستان عمومی و ناظر شرع بر عملکرد قیم نظارت می‌کنند و در صورت مشاهده هرگونه تخلفی، با او برخورد خواهند کرد.
  • خانواده مولی علیه نیز می‌توانند در صورت مشاهده هرگونه تخلفی از سوی قیم، به مراجع قانونی ذی‌صلاح مراجعه و شکایت کنند.

قیم در نظام حقوقی ایران کیست و چه وظایفی دارد؟

قیم در اصطلاح حقوقی ایران به شخصی اطلاق می‌شود که به موجب حکم دادگاه، سرپرستی و تربیت محجور (صغیر، مجنون، غیر رشید یا سفیه) را بر عهده می‌گیرد.

وظایف قیم به طور کلی عبارتند از:

  • مراقبت و نگهداری از محجور: قیم موظف است از محجور در برابر خطرات و آسیب‌ها مراقبت کند و نیازهای او را به نحو مطلوب برآورده سازد.
  • اداره اموال محجور: قیم در حدود مقررات قانونی، حق تصرف در اموال محجور را دارد و می‌تواند به نمایندگی از او معامله کند.
  • تربیت محجور: قیم موظف است محجور را تحت تربیت و تعلیم قرار دهد و او را برای زندگی مستقل آماده کند.
  • تامین هزینه‌های زندگی محجور: قیم موظف است از اموال محجور برای تامین هزینه‌های زندگی او، از جمله خوراک، پوشاک، مسکن و درمان استفاده کند.

شرایط احراز سمت قیمومت:

  • بلوغ: قیم باید بالغ باشد، یعنی به سن 18 سال تمام رسیده باشد.
  • عقل و رشید: قیم باید عاقل و رشید باشد، یعنی از قوه تمیز و درک امور برخوردار باشد.
  • عدالت: قیم باید عادل باشد، یعنی به فساد اخلاقی و اعمال خلاف شرع و قانون معروف نباشد.
  • سلامت: قیم باید از سلامت جسمانی و روانی برخوردار باشد.
  • عدم سوء پیشینه: قیم نباید دارای سوء پیشینه کیفری باشد.

موارد ممنوعیت از قیمومت:

  • جنون: مجنون نمی‌تواند قیم شود.
  • عجز: کسی که به دلیل بیماری یا نقص عضو قادر به انجام وظایف قیمومت نباشد، نمی‌تواند قیم شود.
  • محکومیت: کسی که به جرمی بر ضد محجور محکوم شده باشد، نمی‌تواند قیم شود.
  • ورشکستگی: ورشکسته مفلس نمی‌تواند قیم شود.

نحوه انتخاب قیم:

  • اولویت در انتخاب قیم: در مورد صغیر، اولویت در انتخاب قیم با پدر، جد پدری و مادر است.
  • حکم دادگاه: قیم توسط دادگاه به موجب حکم و بر اساس اولویت‌های قانونی انتخاب می‌شود.

نظارت بر عملکرد قیم:

  • دادستان: دادستان موظف است بر عملکرد قیم نظارت کند و در صورت مشاهده هرگونه تخلف، اقدام نماید.
  • شورای خانواده: در برخی موارد، دادگاه برای نظارت بر عملکرد قیم، شورای خانواده تشکیل می‌دهد.

قانون حاکم بر قیمومت:

  • قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران احکام و قواعد مربوط به قیمومت را بیان کرده است.

موارد «نصب قیم و ترتیب آن» در قانون مدنی

فصل دوم از کتاب دهم قسمت نهم جلد دوم قانون مدنی ایران به موضوع «در موارد نصب قیم و ترتیب آن» اختصاص دارد. در این فصل، ماده ۱۲۱۸ به موارد نصب قیم اشاره می‌کند و مواد ۱۲۱۹ تا ۱۲۳۴ به ترتیب نصب قیم و وظایف و اختیارات او می‌پردازد.

موارد نصب قیم:

طبق ماده ۱۲۱۸ قانون مدنی، برای اشخاص ذیل نصب قیم می‌شود:

  1. برای صغاری که ولی خاص ندارند: ولی خاص به پدری گفته می‌شود که در قید حیات است و حضانت فرزند را بر عهده دارد. در صورتی که پدر فوت کند یا حضانت فرزند را بر عهده نداشته باشد، برای فرزند صغیر باید قیم نصب شود.
  2. برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها بوده و ولی خاص نداشته باشند: در صورتی که شخص در زمان صغری مجنون یا غیر رشید شود و پدر او نیز فوت کرده باشد یا حضانت او را بر عهده نداشته باشد، برای او باید قیم نصب شود.
  3. برای مجانین و اشخاص غیر رشید که جنون یا عدم رشد آنها متصل به زمان صغر آنها نباشد: در صورتی که شخص پس از بلوغ مجنون یا غیر رشید شود، برای او باید قیم نصب شود.

ترتیب نصب قیم:

طبق مواد ۱۲۱۹ تا ۱۲۲۲ قانون مدنی، ترتیب نصب قیم به شرح زیر است:

  1. پدر: در صورت زنده بودن پدر، او قیم قانونی فرزند صغیر یا مجنون یا غیر رشید خود است.
  2. جد پدری: در صورت فوت پدر یا عدم صلاحیت او، جد پدری قیم قانونی فرزند صغیر یا مجنون یا غیر رشید خود است.
  3. مادر: در صورت فوت پدر و جد پدری یا عدم صلاحیت آنها، مادر قیم قانونی فرزند صغیر یا مجنون یا غیر رشید خود است.
  4. وصی: در صورت وجود وصی منصوب از طرف پدر یا جد پدری، او قیم قانونی فرزند صغیر یا مجنون یا غیر رشید خود است.
  5. امین: در صورت عدم وجود هیچ یک از اشخاص فوق، دادگاه خانواده برای شخص صغیر یا مجنون یا غیر رشید امین تعیین می‌کند.

وظایف و اختیارات قیم:

وظایف و اختیارات قیم در مواد ۱۲۳۵ تا ۱۲۴۴ قانون مدنی بیان شده است. مهمترین وظایف و اختیارات قیم عبارتند از:

  • تربیت و نگهداری از شخص صغیر یا مجنون یا غیر رشید
  • اداره اموال شخص صغیر یا مجنون یا غیر رشید
  • تأمین نفقه شخص صغیر یا مجنون یا غیر رشید
  • نمایندگی قانونی شخص صغیر یا مجنون یا غیر رشید

موارد عزل قیم:

طبق ماده ۱۲۴۸ قانون مدنی، قیم در موارد زیر عزل می‌شود:

  • جنون یا عدم رشد قیم
  • سوء استفاده از سمت قیم
  • عدم انجام تعهدات قیم
  • محکومیت قطعی به حبس تعزیری بیش از یک سال

مرجع رسیدگی به امور مربوط به نصب و عزل قیم:

مرجع رسیدگی به امور مربوط به نصب و عزل قیم، دادگاه خانواده است. هر شخصی که ذینفع باشد، می‌تواند با تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده، خواستار نصب یا عزل قیم شود.

منابع برای کسب اطلاعات بیشتر:

  • قانون مدنی ایران، مواد 1177 تا 1194
  • قانون حمایت از کودکان و نوجوانان، مصوب 1383
  • کتابهای حقوق خانواده
  • مشاوره با وکیل یا حقوقدان

قیمومت چیست؟

قیمومت در اصطلاح حقوقی به معنای سرپرستی و اداره امور کسی است که به دلیل ناتوانی در اداره امور خود، به یک سرپرست قانونی نیاز دارد. این ناتوانی می تواند به دلیل صغر سن، جنون، غیبت و یا امثال آن باشد.

اشخاص واجب القیمه:

  • صغیر: صغیر به کسی گفته می شود که به سن بلوغ نرسیده باشد. سن بلوغ برای دختران 9 سال قمری شمسی و برای پسران 15 سال قمری شمسی است.
  • مجنون: مجنون به کسی گفته می شود که قوه تعقل و درک خود را از دست داده باشد.
  • غایب مفقودالاثر: غایب مفقودالاثر به کسی گفته می شود که مدت زیادی از او خبری نباشد و محل زندگی او معلوم نباشد.
  • مفلس: مفلس به کسی گفته می شود که به دلیل ورشکستگی یا امثال آن از اداره اموال خود عاجز باشد.

وظایف قیم:

  • اداره اموال محجور: قیم موظف است اموال محجور را به نحو صحیح و به نفع او اداره کند.
  • تربیت و نگهداری محجور: قیم موظف است در صورت نیاز، محجور را تربیت و نگهداری کند.
  • نمایندگی محجور در امور حقوقی: قیم می تواند در امور حقوقی به جای محجور اقدام کند و به عنوان مثال در دادگاه ها و مراجع قانونی از حقوق او دفاع کند.

نحوه تعیین قیم:

  • تعیین قیم توسط ولی: در مورد صغیری که ولی قهری دارد، ولی قهری او به عنوان قیم قانونی محسوب می شود.
  • تعیین قیم توسط وصی: در صورتی که متوفی برای فرزند صغیر خود وصی تعیین کرده باشد، وصی به عنوان قیم قانونی محسوب می شود.
  • تعیین قیم توسط دادگاه: در صورتی که ولی قهری یا وصی برای محجور وجود نداشته باشد، دادگاه خانواده برای او قیم تعیین می کند.

مدت قیمومت:

مدت قیمومت تا زمانی است که محجور به سن رشد و یا سلامت عقلی برسد یا از غیبت او رفع شود و یا اموال او از خطر نجات یابد.

عزل قیم:

در صورتی که قیم به وظایف خود عمل نکند یا سوء استفاده کند، محجور یا ولی قهری او می توانند تقاضای عزل او را از دادگاه بکنند.

 

دیدگاهتان را بنویسید