مشاوره حقوقي

مشاوره حقوقی رجوع از هبه و بازپس گیری هدیه

مشاوره حقوقی تلفنی و آنلاین 24 ساعته

قوانین مربوط به بازپس گیری هدیه در ایران

در ایران، شرایط بازپس گیری هدیه تحت عنوان رجوع از هبه در قانون مدنی (مواد 803 تا 807) بیان شده است.

موارد قابل رجوع از هبه:

  • هبه معوض: در صورتی که هبه کننده (واهب) در مقابل مالی که به عنوان هدیه داده است، مال دیگری را از هبه گیرنده (متهب) دریافت کرده باشد، می‌تواند از هبه رجوع کند.
  • هبه به غیر پدر و مادر و اولاد: در صورتی که هبه به غیر از پدر و مادر و اولاد هبه کننده باشد، واهب می‌تواند از هبه رجوع کند، مگر در موارد زیر:
    • قبض و اقرار: اگر هبه گیرنده مال هبه شده را قبض (تحویل گرفته) و به آن اقرار (اعتراف) کرده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
    • هبه به منظور تملیک: اگر هبه به منظور تملیک قطعی انجام شده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
    • هبه به مصرف: اگر هبه به منظور مصرف انجام شده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
    • هبه مشروط: اگر هبه مشروط به شرطی شده باشد و شرط آن تحقق پیدا نکند، واهب حق رجوع از هبه را دارد.
    • هبه فضولی: اگر هبه توسط شخص فضول (کسی که بدون اذن و اجازه صاحب مال، تصرف در مال او می‌کند) انجام شده باشد، صاحب مال حق رجوع از هبه را دارد.
  • هبه معاطاتی: در صورتی که هبه معاطاتی باشد، یعنی در مقابل آن هیچ عوضی داده نشده باشد، واهب حق رجوع از هبه را دارد، مگر در صورتی که هبه به قبض و اقرار هبه گیرنده برسد.

موارد غیرقابل رجوع از هبه:

  • هبه به پدر و مادر و اولاد: هبه به پدر و مادر و اولاد واهب، غیرقابل رجوع است.
  • هبه به قبض و اقرار: اگر هبه گیرنده مال هبه شده را قبض و به آن اقرار کرده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
  • هبه به منظور تملیک: اگر هبه به منظور تملیک قطعی انجام شده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
  • هبه به مصرف: اگر هبه به منظور مصرف انجام شده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
  • هبه مشروط: اگر هبه مشروط به شرطی شده باشد و شرط آن تحقق پیدا کند، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.

نحوه رجوع از هبه:

  • رجوع شفاهی: واهب می‌تواند به صورت شفاهی از هبه رجوع کند، اما اثبات آن دشوار خواهد بود.
  • رجوع کتبی: بهتر است رجوع از هبه به صورت کتبی انجام شود تا در صورت بروز اختلاف، قابل اثبات باشد.
  • رجوع در دادگاه: واهب می‌تواند با تقدیم دادخواست به دادگاه، از هبه رجوع کند.

نکات مهم:

  • فوت واهب یا متهب: با فوت واهب یا متهب، حق رجوع از هبه ساقط می‌شود.
  • مرور زمان: طبق قانون مدنی، حق رجوع از هبه در مدت دو سال از تاریخ وقوع هبه قابل اعمال است.

 

 

 

 

رجوع از هبه در قانون ایران

در قانون مدنی ایران، هبه که به معنی بخشش و تملیک مال به صورت رایگان است، عقدی جایز است، به این معنی که هر یک از طرفین می توانند هر وقت که بخواهند از آن رجوع کنند.

موارد رجوع از هبه:

  • هبه به غیر محترم: واهب می تواند از هبه ای که به غیر محترم خود کرده است رجوع کند. محترم کسی است که به موجب شرع یا قانون، بر واهب واجب النفقه باشد مانند پدر، مادر، همسر و فرزندان.
  • هبه مشروط: واهب می تواند در صورتی که شرط ضمن هبه انجام نشده باشد از هبه رجوع کند.
  • هبه معوض: واهب می تواند در صورتی که عوض هبه را دریافت نکرده باشد از هبه رجوع کند.
  • فَسَخِ هبه به سبب ناسپاسی: واهب می تواند در صورتی که متهب نسبت به او یا احد از پدر و مادر او یا احد از اولاد او سوء رفتار یا ستم نماید، هبه را فسخ کند.
  • فَسَخِ هبه به سبب تحقق خطر: واهب می تواند در صورتی که بعد از هبه، خوف تلف یا نقص هبه بر او طاری شود، هبه را فسخ کند.

شرایط رجوع از هبه:

  • رجوع باید صریح و بدون قید و شرط باشد.
  • رجوع باید به اطلاع متهب برسد.
  • رجوع باید قبل از قبض عین موهوبه باشد.
  • در مورد هبه به صغیر یا مجنون، ولی قهری حق رجوع از هبه را دارد.

نحوه رجوع از هبه:

  • رجوع از هبه به طور شفاهی یا کتبی امکان پذیر است.
  • برای اثبات رجوع از هبه، شهادت شهود یا اقرار متهب کافی است.
  • در صورتی که هبه به ثبت رسیده باشد، رجوع از آن نیز باید به ثبت برسد.

آثار رجوع از هبه:

  • با رجوع از هبه، عین موهوبه به ملکیت واهب باز می گردد.
  • اگر منافع عین موهوبه قبض شده باشد، واهب مستحق است که منافع را نیز مسترد کند.
  • اگر عین موهوبه به تصرف شخص ثالثی درآمده باشد، واهب می تواند برای استرداد آن به دادگاه مراجعه کند.

نکات:

  • در مورد هبه به همسر، واهب حق رجوع از هبه را ندارد مگر در دو مورد:
    • اگر هبه به منظور طلاق باشد و طلاق واقع نشود.
    • اگر واهب بعد از هبه دچار عسر و حرج شود.
  • اگر هبه به عنوان صلح باشد، رجوع از آن به صلح رجوع می شود و تابع احکام صلح است.

شرایط رجوع از هبه در قانون مدنی ایران:

طبق ماده 803 قانون مدنی، واهب (هدیه دهنده) می تواند در مواردی از هبه (هدیه) رجوع کند و مال مورد هبه را پس بگیرد.

شرایط رجوع از هبه عبارتند از:

1. بقای عین موهوبه:

  • عین موهوبه (مال هدیه شده) باید سالم و به همان شکلی که در زمان هبه بوده باقی مانده باشد.
  • اگر عین موهوبه از بین رفته باشد یا به طور قابل توجهی نقصان یافته باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.

2. عدم قبض قبض موهوبه:

  • متهب (هدیه گیرنده) نباید عین موهوبه را قبض کرده باشد.
  • قبض به معنای تصرف و تسلط بر مال است.
  • اگر متهب عین موهوبه را قبض کند، واهب دیگر حق رجوع از هبه را ندارد، حتی اگر آن را به شخص دیگری منتقل نکرده باشد.

3. عدم انتقال به شخص ثالث:

  • عین موهوبه نباید به شخص ثالثی منتقل شده باشد.
  • اگر متهب عین موهوبه را به شخص ثالثی منتقل کند، واهب دیگر حق رجوع از هبه را ندارد، حتی اگر قبض واقع نشده باشد.

4. وجود شرط رجوع:

  • در هبه باید شرط رجوع ضمن عقد (قرارداد) ذکر شده باشد.
  • شرط رجوع به این معنی است که واهب در ضمن عقد هبه شرط می کند که حق رجوع از هبه را برای خود قائل است.

5. عدم تحقق شرط انفساخ:

  • اگر در ضمن عقد هبه شرط انفساخ (شرطی که باعث فسخ عقد می شود) ذکر شده باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد مگر اینکه شرط انفساخ تحقق پیدا کند.

6. عدم جنون یا مستی:

  • واهب در حین رجوع از هبه باید عاقل و بالغ و مختار باشد.
  • اگر واهب در حال جنون یا مستی باشد، رجوع او از هبه نافذ نیست.

موارد عدم امکان رجوع از هبه:

  • هبه معوض: در هبه معوض (هبه ای که در مقابل آن عوضی پرداخت می شود) واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
  • هبه به صغیر یا مجنون: در هبه به صغیر یا مجنون، ولی یا وصی حق رجوع از هبه را به نفع آنها خواهد داشت.
  • هبه به منظور تملیک: اگر هبه به منظور تملیک باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد.
  • هبه برای انجام تعهد: اگر هبه برای انجام تعهدی باشد، واهب حق رجوع از هبه را ندارد مگر اینکه تعهد انجام نشود.

نحوه رجوع از هبه:

  • رجوع از هبه به دو صورت امکان پذیر است:

    • رجوع شفاهی: واهب می تواند به طور شفاهی به متهب اعلام کند که از هبه رجوع می کند.
    • رجوع کتبی: واهب می تواند به طور کتبی به متهب اعلام کند که از هبه رجوع می کند.
  • در هر دو صورت، رجوع از هبه باید به اطلاع متهب برسد.

نکات مهم:

  • در صورت رجوع از هبه، واهب باید عین موهوبه را به متهب مسترد کند.
  • اگر عین موهوبه از بین رفته باشد یا به طور قابل توجهی نقصان یافته باشد، واهب باید معادل آن را به متهب بپردازد.
  • در صورت وجود شرط رجوع در ضمن عقد هبه، واهب می تواند در هر زمانی از هبه رجوع کند.
  • اگر شرط رجوع در ضمن عقد هبه ذکر نشده باشد، واهب فقط تا زمانی که متهب عین موهوبه را قبض نکرده و به شخص ثالثی منتقل نکرده، حق رجوع از هبه را دارد.

 

 

 

طبق قانون مدنی ایران، در موارد زیر واهب می‌تواند از هبه رجوع کند:

1. استرداد هبه معوض:

  • در هبه معوض، واهب می‌تواند در صورت عدم تسلیم عوض یا استنکاف متهب از تسلیم آن، از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی زمینی را به دیگری هبه کند و در مقابل شرط کند که متهب مبلغی پول به او بپردازد، ولی متهب از پرداخت پول خودداری کند، واهب می‌تواند از هبه رجوع کند و زمین را پس بگیرد.

2. هبه به شرط فعل:

  • در هبه به شرط فعل، واهب می‌تواند در صورت عدم انجام شرط توسط متهب، از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی زمینی را به دیگری هبه کند و شرط کند که متهب در آن زمین خانه‌ای بسازد، ولی متهب از ساخت خانه خودداری کند، واهب می‌تواند از هبه رجوع کند و زمین را پس بگیرد.

3. هبه به شرط صفت:

  • در هبه به شرط صفت، واهب می‌تواند در صورتی که صفت مورد شرط در موهوب وجود نداشته باشد یا از بین برود، از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی اسبی را به دیگری هبه کند و شرط کند که اسب سفید رنگ باشد، ولی بعداً مشخص شود که اسب سیاه رنگ بوده است، واهب می‌تواند از هبه رجوع کند و اسب را پس بگیرد.

4. هبه به ذی رحم:

  • در هبه به ذی رحم (خویشاوندان نسبی)، واهب می‌تواند تا زمانی که موهوب را به قبض متهب نداده است، از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی زمینی را به پدر خود هبه کند، ولی هنوز زمین را به او تحویل نداده است، واهب می‌تواند از هبه رجوع کند و زمین را برای خود نگه دارد.

5. هبه به قصد ربا:

  • هبه‌ای که به قصد ربا (ربا گرفتن) انجام شده باشد، باطل و واهب می‌تواند از آن رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی پولی را به دیگری هبه کند و در مقابل شرط کند که متهب مبلغی بیشتر از آن را به او بپردازد، این هبه به قصد ربا بوده و باطل است و واهب می‌تواند پول خود را پس بگیرد.

6. هبه به صغیر یا مجنون:

  • هبه‌ای که به صغیر یا مجنون (غیر رشید) انجام شده باشد، باطل و واهب می‌تواند از آن رجوع کند.
  • البته، اگر ولی یا وصی صغیر یا مجنون هبه را قبول کند، دیگر واهب حق رجوع ندارد.

7. هبه به کسی که اهلیت قبول هبه را ندارد:

  • هبه‌ای که به کسی که اهلیت قبول هبه را ندارد انجام شده باشد، باطل و واهب می‌تواند از آن رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی زمینی را به بت هبه کند، این هبه باطل و واهب می‌تواند زمین را پس بگیرد.

8. هبه در حال مریضی:

  • اگر کسی در حال مریضی که منجر به فوت او می‌شود، مالی را به دیگری هبه کند، واهب می‌تواند تا زمانی که زنده است از هبه رجوع کند.
  • البته، اگر مریض بعد از هبه بهبود یابد و به تصرف موهوب بپردازد، دیگر حق رجوع ندارد.

9. هبه در حال غبن:

  • اگر کسی در حال غبن (ضرر مالی) مالی را به دیگری هبه کند، واهب می‌تواند تا زمانی که زنده است از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی در اثر ترس یا اکراه مالی را به دیگری هبه کند، این هبه در حال غبن بوده و واهب می‌تواند از آن رجوع کند.

10. هبه به کسی که مستحق هبه نیست:

  • اگر کسی مالی را به کسی هبه کند که مستحق هبه نیست، واهب می‌تواند تا زمانی که زنده است از هبه رجوع کند.
  • برای مثال، اگر کسی مالی را به قاتل خود هبه کند، این هبه باطل و واهب می‌تواند مال خود را پس بگیرد.

 

 

 

در ایران، شرایط بازپس گیری هدایای نامزدی به این شرح است:

1. قبل از عقد نکاح:

  • هدایای نامزدی، چه از طرف زن به مرد باشد و چه از طرف مرد به زن، در صورت به هم خوردن وصلت، قابل استرداد است.
  • برای استرداد هدایا، فرقی نمی کند که هدیه عیناً موجود باشد یا تلف شده باشد.
  • اگر هدیه عیناً موجود باشد، باید عین آن مسترد شود.
  • اگر هدیه تلف شده باشد، باید قیمت آن روز استرداد شود.
  • برای استرداد هدایا نیازی به طرح دعوا در دادگاه نیست و هر یک از طرفین می تواند به طور مستقیم از طرف دیگر هدایای خود را مطالبه کند.

2. بعد از عقد نکاح:

  • در مورد هدایایی که بعد از عقد نکاح بین زوجین رد و بدل می شود، حکم هبه جاری است.
  • طبق حکم هبه، زوجین می توانند در هر زمانی که بخواهند از هبه خود رجوع کنند.
  • برای رجوع از هبه، باید به دادگاه مراجعه کرد و دادخواست رجوع از هبه تقدیم کرد.

نکات:

  • در مورد استرداد هدایای نامزدی، فرقی نمی کند که دلیل به هم خوردن وصلت چه باشد.
  • اگر هدایای نامزدی به طور صلح به یکدیگر داده شده باشد، در صورت به هم خوردن وصلت، قابل استرداد نیست.
  • برای اثبات هبه بودن هدایای نامزدی، می توان از شهود، اقرار یا سند استفاده کرد.

بازپس گیری هدیه بعد از طلاق در ایران

قوانین مربوط به بازپس گیری هدیه بعد از طلاق در ایران به نوع هدیه و شرایط طلاق بستگی دارد.

هدایای قبل از ازدواج:

  • هدایای معوض: در مورد هدایای معوض، یعنی هدایایی که در مقابل آنها عوضی پرداخت شده است، مانند مهریه، امکان استرداد پس از طلاق وجود ندارد.

  • هدایای غیرمعوض: در مورد هدایای غیرمعوض، یعنی هدایایی که در مقابل آنها عوضی پرداخت نشده است، وضعیت به شرح زیر است:

    • اگر طلاق به دلیل تخلف زن باشد: در صورتی که طلاق به دلیل تخلف زن باشد، مانند ترک نفقه یا سوء رفتار، مرد می تواند هدایای غیرمعوض را که قبل از ازدواج به زن داده است، پس بگیرد.
    • اگر طلاق به دلیل تخلف مرد باشد: در صورتی که طلاق به دلیل تخلف مرد باشد، مانند اعتیاد یا سوء رفتار، زن می تواند هدایای غیرمعوض را که قبل از ازدواج از مرد دریافت کرده است، پس بگیرد.
    • اگر طلاق به دلیل عدم تمایل زوجین باشد: در صورتی که طلاق به دلیل عدم تمایل زوجین باشد، معمولا هدایای قبل از ازدواج بین آنها تقسیم می شود.

هدایای بعد از ازدواج:

  • هدایای عادی: هدایای عادی که زوجین در طول زندگی مشترک به یکدیگر می دهند، مشمول مالکیت آنها می شود و امکان استرداد پس از طلاق وجود ندارد.
  • هدایای شرط دار: اگر هدیه ای با شرطی به همسر داده شده باشد، مانند شرط تمکین یا حسن رفتار، در صورت عدم تحقق شرط، امکان استرداد آن وجود دارد.

نکات مهم:

  • برای اثبات مالکیت هدایا و امکان استرداد آنها پس از طلاق، باید مدارک و شواهد کافی وجود داشته باشد.
  • در صورت اختلاف در مورد هدایا، زوجین می توانند به دادگاه خانواده مراجعه و از قاضی درخواست رسیدگی کنند.
  • قوانین مربوط به هدایا و طلاق پیچیده هستند و توصیه می‌شود برای اطلاع دقیق از حقوق خود و نحوه پیگیری قانونی آن، با یک وکیل مجرب مشورت کنید.