اجرتالمثل چه تفاوتی با نحله دارد؟
در این مقاله بررسی میکنیم که اجرتالمثل چه تفاوتی با نحله دارد؟ تفاوتهای حقوقی، شرایط پرداخت، نحوه محاسبه و زمان تعلق آنها را با زبانی ساده و دقیق توضیح دادهایم تا مسیر مطالبه حقوق زن در طلاق برای شما روشنتر شود.
-
اجرتالمثل ایام زوجیت
اجرتالمثل ایام زوجیت بهعنوان حقی برای زن تعریف میشود که در ازای خدماتی مانند خانهداری، نگهداری از فرزندان، و انجام کارهایی که عرفاً بر عهده زن نبوده، بدون قصد تبرع، انجام داده، قابل مطالبه است.
این حق بر اساس ماده ۳۳۶ قانون مدنی و فتاوای مراجع فقهی بنا شده است. شرط اصلی دریافت آن اثبات انجام خدمات با نیت دریافت مزد و نبود قصد بخشش است.
زن باید در دادگاه اعلام کند که در طول زندگی مشترک بهصورت رایگان کار نکرده و انتظار جبران مالی داشته است. اثبات این موضوع به کمک شهادت شهود، گزارش کارشناسی، و مدارک موجود انجام میشود.
در مواردی که مرد تقاضای طلاق داشته باشد یا تقصیر از طرف زن نباشد، احتمال دریافت اجرتالمثل بسیار بالا میرود.
-
نحله طلاق
نحله هدیهای است که در صورت طلاق از طرف شوهر و بدون دلیل موجه، به زن تعلق میگیرد، مشروط بر اینکه اجرتالمثل به او تعلق نگرفته باشد.
این پرداخت بیشتر جنبه اخلاقی و عاطفی دارد و در مواردی که امکان اثبات نیت برای دریافت اجرتالمثل وجود ندارد، قاضی با توجه به شرایط زندگی، مبلغی را بهعنوان نحله تعیین میکند.
نحله در قانون بهصراحت نیامده، اما براساس اصل انصاف و فتاوای فقهی در عرف قضایی پذیرفته شده است.
در واقع نحله نوعی کمک مالی است که بدون نیاز به اثبات خاصی، صرفاً با تشخیص قاضی، به زن داده میشود.
-
مبنای قانونی اجرتالمثل و نحله
اجرتالمثل مستقیماً در قانون مدنی و احکام فقهی آمده و مبنای حقوقی مشخصی دارد. در مقابل، نحله پشتوانه قانونی مستقیمی ندارد، اما در رویه قضایی بر اساس فتاوا و نظریات قضات به رسمیت شناخته شده است.
در ماده ۲۹ قانون حمایت خانواده، از اجرتالمثل نام برده شده، اما نحله بهصورت ضمنی و در قالب عبارت «در صورت عدم استحقاق اجرتالمثل» مطرح شده است.
تفاوت عمده در اینجاست که اجرتالمثل نیاز به رسیدگی دقیق، نظر کارشناس و اثبات نیت زن دارد، اما نحله صرفاً بر اساس نظر قاضی و شرایط خانوادگی تعیین میشود.
این تفاوت، نقش کلیدی در تنظیم دادخواست و راهبرد حقوقی زن در روند طلاق ایفا میکند.
-
شرایط دریافت اجرتالمثل
برای دریافت اجرتالمثل، زن باید بتواند نشان دهد که در طول زندگی مشترک، کارهایی را که قانوناً وظیفهاش نبوده، با نیت گرفتن مزد انجام داده است.
اگر زن، از روی محبت یا بدون ادعای مالی، این فعالیتها را انجام داده باشد، قاضی ممکن است اجرتالمثل را رد کند.
در اغلب پروندهها، دادگاه به کمک اظهارات شهود و گزارش کارشناس میزان و نوع خدمات زن را بررسی میکند.
درصورتی که طلاق به درخواست مرد باشد و زن بدون تقصیر باشد، شانس دریافت اجرتالمثل بسیار بیشتر است.
-
شرایط پرداخت نحله
نحله زمانی مطرح میشود که زن موفق به اثبات نیت دریافت مزد از خدمات خود نشده باشد، اما قاضی با در نظر گرفتن سالهای زندگی مشترک، شرایط خانوادگی و زحمات زن، مبلغی را بهعنوان هدیه تعیین میکند.
درواقع نحله نوعی حمایت مالی برای زن است که از نظر قانونی الزامآور نیست، اما در بسیاری از پروندهها از سوی دادگاه لحاظ میشود.
نحله معمولاً کمتر از اجرتالمثل است، چراکه بر پایه اثبات دقیق تنظیم نمیشود و نوعی پرداخت جبرانی است.
برای دریافت نحله، دادخواست جداگانه لازم نیست، بلکه قاضی در جریان رسیدگی به طلاق، خود میتواند آن را لحاظ کند.
-
نحوه محاسبه اجرتالمثل و نحله
اجرتالمثل براساس مدت زندگی مشترک، نوع خدمات، میزان مشارکت زن در امور خانه و عرف محل، توسط کارشناس رسمی دادگستری محاسبه میشود.
کارشناس با بررسی جزئیات زندگی زناشویی، مبلغی را پیشنهاد میدهد که معمولاً در دادگاه بهعنوان مبنای تصمیم استفاده میشود.
نحله اما با نظر شخصی قاضی، بدون نیاز به کارشناس، تعیین میشود و غالباً رقم آن کمتر و برمبنای شرایط اخلاقی و عرفی است.
این تفاوت در محاسبه باعث شده بسیاری از زنان در تلاش باشند تا به جای نحله، اجرتالمثل دریافت کنند.
-
تفاوت در الزامی بودن پرداخت
پرداخت اجرتالمثل، در صورت اثبات شرایط قانونی، الزامی است و مرد موظف به پرداخت آن است. دادگاه در این صورت رأی الزامآور صادر میکند.
اما پرداخت نحله، کاملاً وابسته به نظر قاضی است و الزامی از قبل برای مرد وجود ندارد، مگر اینکه قاضی آن را در حکم خود بگنجاند.
اگر زن از اجرتالمثل صرفنظر کرده باشد یا شرایط اثبات آن فراهم نباشد، نحله به عنوان جایگزین در نظر گرفته میشود.
از نظر اجرایی، رأی اجرتالمثل قابل پیگیری قضایی و اجرای احکام است، اما درباره نحله شرایط سهلتری حکمفرماست.
-
قابلیت مطالبه همزمان اجرتالمثل و نحله
زن نمیتواند همزمان اجرتالمثل و نحله را مطالبه کند، چون نحله فقط زمانی پرداخت میشود که اجرتالمثل رد شده باشد.
یعنی نحله نقش جایگزین دارد، نه مکمل. اگر دادگاه به این نتیجه برسد که زن مستحق اجرتالمثل نیست، آنگاه ممکن است نحله را در نظر بگیرد.
در برخی موارد، اگر زن بخشی از خدمات را با قصد تبرع و بخشی را با قصد اجرت انجام داده باشد، ترکیبی از دو حکم صادر میشود.
اما اصل بر این است که دریافت هر دو بهصورت همزمان ممکن نیست و اولویت با اجرتالمثل است.
-
زمان طرح درخواست اجرتالمثل و نحله
درخواست اجرتالمثل باید همزمان با طرح طلاق یا حداکثر تا قبل از صدور گواهی عدم امکان سازش مطرح شود.
در غیر اینصورت ممکن است دادگاه به آن رسیدگی نکند یا تشخیص دهد که زن از این حق گذشته است.
در مقابل، نحله نیازی به طرح در دادخواست ندارد و قاضی میتواند بنا بر صلاحدید خود، آن را در حکم لحاظ کند.
این موضوع به زنانی که اطلاعی از حقوق خود ندارند، کمک میکند تا بخشی از حمایت مالی را دریافت کنند.
-
نقش وکیل در مطالبه اجرتالمثل یا نحله
وکیل باتجربه میتواند با شناخت دقیق رویههای دادگاه و نحوه نگارش دادخواست، شانس دریافت اجرتالمثل را بهشدت افزایش دهد.
از طرفی در صورت رد اجرتالمثل، وکیل میتواند مستنداتی برای دریافت نحله فراهم کند و در جلسه رسیدگی از زن دفاع کند.
شناخت دقیق تفاوتها، مبانی قانونی و مراحل اداری توسط وکیل، باعث صرفهجویی در وقت و انرژی خواهد شد.
همچنین در بسیاری از پروندهها، حضور وکیل مانع از سوءاستفاده طرف مقابل و کاهش حقوق مالی زن میشود.
۱. اجرتالمثل چه تفاوتی با نحله دارد؟
اجرتالمثل حقی قانونی و الزامآور است که زن در صورت انجام کارهایی بدون قصد تبرع میتواند در زمان طلاق آن را مطالبه کند. اما نحله هدیهای است که قاضی تنها در شرایطی که زن مستحق اجرتالمثل نباشد، تعیین میکند.
اجرتالمثل نیاز به اثبات دارد؛ زن باید ثابت کند که خدماتی مانند خانهداری و نگهداری از فرزندان را با نیت دریافت مزد انجام داده است. در حالی که نحله تنها بر مبنای تشخیص قاضی و بدون نیاز به اثبات خاصی قابل پرداخت است.
مبنای پرداخت اجرتالمثل، قانون مدنی است، اما نحله بیشتر جنبه فقهی و اخلاقی دارد و بهعنوان حمایت از زن در طلاق لحاظ میشود.
اجرتالمثل نیاز به کارشناسی و مستندسازی دارد، در حالیکه نحله تنها براساس شرایط و سالهای زندگی مشترک تعیین میشود.
