ارث به فرزند خوانده

ارث به فرزندخوانده در ایران

در حال حاضر، در نظام حقوقی ایران، فرزندخوانده از پدر و مادرخوانده خود ارث نمی‌برد.

این موضوع به دو دلیل ریشه در فقه شیعه و قانون مدنی ایران دارد:

1. نسب در فقه شیعه:

در فقه شیعه، ارث به کسانی تعلق می‌گیرد که از طریق نسب با متوفی در ارتباط باشند.
نسب از طریق ولادت مشروع ایجاد می شود و فرزندخوانده از طریق ولادت مشروع با پدر و مادرخوانده خود ارتباط نسبی ندارد.

2. قانون مدنی ایران:

قانون مدنی ایران نیز در ماده 861 خود اعلام می دارد که “فرزندخواندگی از موجبات ارث نمی باشد.”
این ماده قانونی در تطابق با احکام فقه شیعه به تصویب رسیده است.

تبعات قانونی عدم ارث بردن فرزندخوانده:

با توجه به اینکه فرزندخوانده از پدر و مادرخوانده خود ارث نمی‌برد، در صورت فوت آنها، اموال و دارایی‌هایشان به سایر وراث قانونی آنها (مانند همسر، فرزندان بیولوژیکی، پدر و مادر، و …) می‌رسد.
این موضوع می‌تواند در برخی موارد مشکلاتی را برای فرزندخوانده ها ایجاد کند، به خصوص اگر از نظر مالی به پدر و مادرخوانده خود وابسته باشند.

راه حل های جایگزین برای حمایت از فرزندخوانده ها:

با وجود اینکه فرزندخوانده ها از پدر و مادرخوانده خود ارث نمی‌برند، اما راه حل هایی برای حمایت از آنها در قانون پیش بینی شده است.
یکی از این راه حل ها، وصیت است.
پدر و مادرخوانده می‌توانند با تنظیم وصیت نامه، بخشی از اموال خود را به فرزندخوانده خود واگذار کنند.
علاوه بر این، حمایت های عاطفی و مالی از طرف پدر و مادرخوانده نیز می تواند تا حدودی جبران نبود ارث را برای فرزندخوانده ها بکند.

نکته مهم:

فرزندخواندگی در ایران تابع قوانین متعددی است که در ادامه به مهمترین آنها اشاره خواهیم کرد:

1. قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲:

این قانون مرجع اصلی در خصوص فرزندخواندگی در ایران است.
در این قانون شرایط واگذاری کودکان به خانواده های متقاضی فرزندخواندگی، وظایف و تعهدات سرپرستان، حقوق و تکالیف فرزندخوانده و موارد مربوط به فسخ سرپرستی فرزندخوانده規定 شده است.

2. آئین‌نامه اجرایی ماده ۲۲ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۴:

این آیین‌نامه به تفصیل شرایط و ضوابط واگذاری کودکان به خانواده های متقاضی فرزندخواندگی را تشریح می کند.
مواردی مانند شرایط سنی، وضعیت تأهل، تمکن مالی، عدم سوء پیشینه و سلامت جسمی و روانی متقاضیان فرزندخواندگی در این آیین‌نامه بررسی شده است.

3. آئین‌نامه اجرایی ماده ۳۶ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۴:

این آیین‌نامه به نحوه ی بررسی صلاحیت متقاضیان فرزندخواندگی و همچنین نحوه ی معرفی و واگذاری کودکان به آنها می پردازد.
در این آیین‌نامه وظایف و تعهدات سازمان بهزیستی در قبال کودکان و خانواده های فرزندخوانده نیز تبیین شده است.

موارد قابل ذکر:

فرزندخواندگی در ایران فقط در مورد کودکان بی‌سرپرست یا بدسرپرست امکان پذیر است.
متقاضیان فرزندخواندگی باید شرایط لازم را از نظر سنی، تأهل، تمکن مالی، عدم سوء پیشینه و سلامت جسمی و روانی داشته باشند.
فرآیند فرزندخواندگی توسط سازمان بهزیستی انجام می شود.
متقاضیان فرزندخواندگی باید پس از طی مراحل قانونی و بررسی صلاحیت، دوره های آموزشی لازم را نیز بگذرانند.
پس از واگذاری فرزند به خانواده ی متقاضی، نظارت بر وضعیت کودک توسط سازمان بهزیستی ادامه خواهد داشت.

منابع قانونی:

قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۲
آئین‌نامه اجرایی ماده ۲۲ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۴
آئین‌نامه اجرایی ماده ۳۶ قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی‌سرپرست و بدسرپرست مصوب ۱۳۹۴