اگر متوفی طلبکار باشد
اگر متوفی طلبکار باشد، وراث او میتوانند با ارائه مدارک قانونی و دریافت گواهی انحصار وراثت، بدهیهای باقیمانده از متوفی را از بدهکاران وصول کنند. در این مطلب با مراحل حقوقی و مدارک لازم برای پیگیری این مطالبات آشنا میشوید.
انحصار وراثت
اولین قدم برای اقدام در صورتی که متوفی طلبکار باشد، دریافت گواهی انحصار وراثت است. این گواهی نشان میدهد چه کسانی ورثه قانونی هستند و میتوانند در خصوص طلب متوفی اقدام کنند. بدون این گواهی، هیچ یک از وراث حق قانونی برای پیگیری مطالبات متوفی ندارند.
فرآیند دریافت گواهی شامل ارائه مدارک شناسایی، گواهی فوت، فرمهای مخصوص و استشهادیه به شورای حل اختلاف محل سکونت متوفی است. پس از بررسیهای لازم، گواهی صادر میشود.
این گواهی لازم است تا وراث در هر نهاد یا دادگاهی اثبات کنند که حق دارند طلب متوفی را وصول نمایند. حتی بانکها نیز بدون ارائه این مدرک حاضر به همکاری نیستند.
پس از اخذ گواهی، هر یک از وراث به نسبت سهم خود میتوانند پیگیر مطالبات باشند یا از یک نماینده قانونی برای پیگیری موضوع استفاده کنند.
مطالبه بدهی متوفی از بدهکاران
اگر متوفی طلبکار باشد، بدهکاران موظفاند پس از فوت او بدهی خود را به ورثه یا نماینده قانونی آنها پرداخت کنند. برای این منظور، وراث باید با ارائه گواهی انحصار وراثت و اسناد اثباتکننده طلب، به بدهکار مراجعه کنند.
در صورتی که بدهکار از پرداخت خودداری کند یا طلب را انکار نماید، وراث باید از طریق دادگاه حقوقی اقدام به طرح دعوای مطالبه وجه کنند. این دعوا مانند هر دعوای مالی دیگری با ارائه دادخواست و مدارک پیگیری میشود.
در مواردی که اسناد رسمی مانند چک، سفته یا قرارداد وجود داشته باشد، اثبات طلب بسیار سادهتر خواهد بود. در غیر این صورت ممکن است به شهادت شهود، اقرار، یا کارشناسی نیاز باشد.
اگر مبلغ بدهی بالا باشد یا اسناد کافی وجود نداشته باشد، مشورت با وکیل و اقدام از طریق قانونی میتواند احتمال موفقیت را افزایش دهد.
اسناد و مدارک اثبات طلب متوفی
یکی از اصلیترین چالشها در صورتی که متوفی طلبکار باشد، اثبات این طلب است. اسناد رسمی مثل چک، سفته، قرارداد، فاکتور یا رسیدهای پرداخت میتوانند نقش مهمی در این خصوص داشته باشند.
اگر این مدارک در اختیار خانواده یا یکی از وراث باشد، باید با دقت نگهداری و به دادگاه یا مرجع رسیدگی ارائه شود. در غیر این صورت اثبات طلب به کمک شهود یا قرائن دیگر صورت میگیرد.
بدهکار ممکن است ادعا کند که طلب تسویه شده یا متوفی از دریافت آن صرفنظر کرده است. در این صورت، وراث باید با ارائه مدارک خلاف این ادعا را ثابت کنند.
در صورت عدم وجود اسناد کافی، استفاده از پیامکها، ایمیلها، پیامهای واتساپ یا دیگر شواهد دیجیتال نیز میتواند به عنوان قرائن در اثبات طلب مؤثر باشد.
نقش وصیتنامه در مطالبه طلب
اگر متوفی برای مطالبات خود وصیتنامهای تهیه کرده باشد، بررسی مفاد آن ضروری است. ممکن است در وصیتنامه تصریح شده باشد که طلبی به کسی بخشیده شده یا نحوه تقسیم آن مشخص شده است.
در صورتی که وصیتنامه رسمی باشد، باید در دفاتر اسناد رسمی ثبت شده و معتبر باشد. وصیتنامه عادی نیز در صورت اثبات صحت، در دادگاه پذیرفته خواهد شد.
اگر در وصیتنامه اشارهای به طلب نشده باشد، طلب جزو اموال متوفی محسوب شده و میان وراث طبق قانون مدنی تقسیم میشود.
در مواردی که وصیت بیش از یکسوم اموال باشد، تنها در صورت رضایت سایر ورثه قابل اجراست. بنابراین در مطالبه طلب نیز باید به این نکته توجه کرد.
نحوه تقسیم طلب وصولشده میان ورثه
پس از اینکه طلب متوفی وصول شد، این مبلغ به عنوان بخشی از ترکه در نظر گرفته میشود. سپس باید طبق قانون ارث میان وراث تقسیم گردد.
تقسیم ارث بر اساس طبقات و درجات ارثبری انجام میشود. مثلاً در صورت وجود همسر، فرزند یا والدین، هر یک سهم مشخصی از اموال از جمله طلب وصولشده خواهند داشت.
اگر بین وراث توافقی درباره تقسیم وجود نداشته باشد، میتوان از طریق دادگاه یا دفتر ثبت رسمی اقدام به تقسیم رسمی و قانونی نمود.
در مواردی که یکی از وراث پیگیری دریافت طلب را انجام داده است، سهمالارث او بیشتر نخواهد شد مگر اینکه توافق شده باشد یا وکالتنامهای از سایر وراث برای پیگیری داشته باشد.
لزوم اقدام قانونی برای دریافت طلب
اگر بدهکار حاضر به پرداخت طلب متوفی نشود، تنها راه دریافت طلب، اقدام قانونی از طریق دادگاه حقوقی است. وراث باید دادخواست مطالبه وجه تنظیم کنند.
در این دادخواست، اطلاعات متوفی، وراث، بدهکار، مبلغ طلب و مدارک اثباتکننده ذکر میشود. سپس پرونده در دادگاه بررسی و جلسات رسیدگی برگزار میگردد.
در صورتی که دادگاه ادله و اسناد وراث را کافی بداند، رأی به پرداخت بدهی صادر خواهد کرد. اجرای این رأی نیز از طریق اداره اجرای احکام صورت میگیرد.
اگر بدهکار از پرداخت سرباز زند، اموال او توقیف شده و از محل فروش آنها طلب وصول خواهد شد. در برخی موارد حتی امکان ممنوعالخروج کردن بدهکار وجود دارد.
آیا بدهکار میتواند از پرداخت طلب متوفی امتناع کند؟
بدهکار تنها در صورتی میتواند از پرداخت طلب امتناع کند که مدرک قانونی برای پرداخت قبلی، بخشش بدهی یا عدم وجود طلب ارائه دهد. در غیر این صورت، قانون او را ملزم به پرداخت میداند.
ادعای پرداخت نقدی بدون رسید یا مدرک، معمولاً نزد دادگاه قابل قبول نیست. مگر آنکه شواهدی مانند شهادت شهود یا مستندات دیگری وجود داشته باشد.
اگر متوفی طلب را بخشیده باشد، این موضوع باید با سند مکتوب یا وصیتنامه اثبات شود. صرف ادعای بدهکار برای دادگاه کافی نیست.
در صورت عدم ارائه دلیل قانعکننده، دادگاه بدهکار را ملزم به پرداخت بدهی خواهد کرد و اجرای رأی از اموال وی انجام میشود.
نحوه تعیین نماینده برای پیگیری طلب متوفی
در خانوادههایی که تعداد وراث زیاد است یا امکان حضور همگی در پیگیریهای حقوقی وجود ندارد، میتوان یک نفر را بهعنوان نماینده انتخاب کرد. این کار از طریق تنظیم وکالتنامه رسمی امکانپذیر است.
این نماینده میتواند کلیه مراحل وصول طلب، طرح دعوا، مراجعه به دادگاه و دریافت وجه را انجام دهد و سپس سهم هر وارث را پرداخت نماید.
در وکالتنامه باید حدود اختیارات نماینده بهروشنی مشخص شده باشد. مثلاً آیا اجازه مصالحه، رضایت یا بخشش بخشی از طلب را دارد یا خیر.
نماینده موظف است تمامی اقدامات خود را با شفافیت و صداقت انجام دهد و در صورت تخلف، سایر وراث میتوانند از او شکایت کنند.
وضعیت طلب متوفی اگر بدهکار نیز فوت کرده باشد
اگر متوفی طلبکار باشد اما بدهکار نیز فوت کرده باشد، وراث متوفی باید طلب را از وراث بدهکار مطالبه کنند. در این صورت ابتدا باید انحصار وراثت بدهکار نیز صادر شود.
پس از مشخص شدن وراث بدهکار، میتوان دادخواست مطالبه وجه علیه آنها مطرح کرد. چرا که دیون متوفی به وراث او منتقل میشود.
اگر اموالی از بدهکار باقی مانده باشد، پرداخت دیون از محل آن اموال انجام میشود و مازاد آن به وراث تعلق میگیرد.
در صورتی که اموال بدهکار کفاف بدهی را ندهد، طلب بهصورت نسبی بین طلبکاران تقسیم خواهد شد و مابقی آن دیگر قابل وصول نیست.
مرور زمان در مطالبه طلب متوفی
برای هر دعوای حقوقی مدت مشخصی برای اقدام قانونی تعیین شده که به آن مرور زمان گفته میشود. در خصوص مطالبه طلب متوفی نیز مرور زمان وجود دارد.
بهطور معمول، مهلت طرح دعوای مطالبه وجه پنج سال از تاریخ ایجاد طلب یا تاریخ سررسید آن است. البته این مدت ممکن است بسته به نوع سند و شرایط خاص تغییر کند.
اگر وراث در این مدت اقدامی نکنند، ممکن است دیگر نتوانند از طریق قانونی طلب را مطالبه کنند. البته در برخی موارد دلایلی مانند عدم آگاهی از وجود طلب، مانع مرور زمان میشود.
برای جلوگیری از این مشکل، وراث باید بلافاصله پس از فوت متوفی بررسی اسناد و بدهیها را آغاز کرده و در صورت لزوم اقدامات حقوقی را شروع کنند.
