اگر چکی برگشت بخورد، عواقب مختلفی برای صادرکننده و دارنده چک خواهد داشت. در ادامه به بررسی این عواقب میپردازیم:
عواقب برای صادرکننده چک:
- ثبت سابقه چک برگشتی: اطلاعات مربوط به چک برگشتی در سابقه سوابق چک صادرکننده ثبت میشود. این سابقه منفی میتواند تا 7 سال باقی بماند و در آینده برای صادرکننده چک مشکلاتی ایجاد کند، از جمله:
- محدودیت در صدور چک: صادرکننده چک برگشتی با محدودیتهایی در صدور چک جدید مواجه خواهد شد.
- عدم امکان دریافت وام: دریافت وام از بانکها و موسسات مالی برای اشخاصی که سابقه چک برگشتی دارند دشوار یا غیرممکن خواهد بود.
- ممنوعیت خروج از کشور: در برخی موارد، صادرکنندگان چکهای برگشتی با ممنوعیت خروج از کشور مواجه میشوند.
- مسئولیت پرداخت مبلغ چک و خسارات: صادرکننده چک برگشتی موظف است علاوه بر مبلغ چک، هزینههای مربوط به برگشت چک و خسارات وارد شده به دارنده چک را نیز بپردازد.
- پیگرد قانونی: دارنده چک میتواند از طریق مراجع قضایی برای وصول چک و مطالبه خسارات علیه صادرکننده چک اقدام کند.
عواقب برای دارنده چک:
- تأخیر در وصول مطالبات: برگشت خوردن چک میتواند باعث تأخیر در وصول مطالبات دارنده چک شود.
- هزینههای پیگیری چک: دارنده چک برای پیگیری وصول چک و دریافت مطالبات خود باید متحمل هزینههایی شود، از جمله:
- هزینههای مربوط به ثبت شکایت
- هزینههای دادرسی
- هزینههای وکالت (در صورت تمایل به استفاده از وکیل)
اقدامات پس از برگشت خوردن چک:
- درخواست صدور گواهی عدم پرداخت: دارنده چک میتواند با مراجعه به بانک و ارائه چک برگشتی، گواهی عدم پرداخت را دریافت کند.
- وصول چک از طریق صلح و سازش: دارنده چک میتواند با صادرکننده چک مذاکره کند و سعی کند وجه چک را به طور مسالمتآمیز وصول کند.
- وصول چک از طریق مراجع قضایی: در صورت عدم توافق با صادرکننده چک، دارنده چک میتواند با طرح شکایت در دادگاه نسبت به وصول چک و مطالبات خود اقدام کند.
نکات:
- برای جلوگیری از مشکلات ناشی از چک برگشتی، قبل از صدور چک حتماً از موجودی حساب خود اطمینان حاصل کنید.
- چک را فقط به افرادی که به آنها اعتماد دارید صادر کنید.
- هنگام دریافت چک، مشخصات کامل خود و تاریخ را روی چک درج کنید.
- در صورت برگشت خوردن چک، در اسرع وقت برای وصول آن اقدام کنید.
قوانین چک برگشتی در ایران:
قوانین چک برگشتی در ایران، مجموعهای از مقررات است که به منظور تنظیم نحوه صدور، انتقال و وصول چک و همچنین تعیین ضمانتهای اجرایی در صورت برگشت خوردن چک وضع شده است.
مهمترین قوانین مربوط به چک برگشتی عبارتند از:
- قانون صدور چک مصوب سال 1355: این قانون، اصول کلی صدور چک، شرایط شکلی و ماهوی آن و همچنین مسئولیتهای صادرکننده و دارندة چک را بیان میکند.
- قانون اصلاح قانون صدور چک مصوب سال 1397: این قانون، با هدف ساماندهی به نظام پرداخت و مقابله با چکهای برگشتی، تغییرات و احکام جدیدی را در قانون صدور چک مصوب سال 1355 ایجاد کرد.
برخی از احکام مهم قانون اصلاح قانون صدور چک عبارتند از:
- مسدود شدن حساب صادر کننده چک برگشتی: در صورت برگشت خوردن چک، حساب صادر کننده به میزان مبلغ چک برگشتی مسدود خواهد شد.
- صادر شدن گواهی عدم پرداخت: دارنده چک برگشتی میتواند با مراجعه به بانک و ارائه مدارک لازم، گواهی عدم پرداخت را دریافت کند.
- ثبت چک در سامانه صیاد: کلیه چکهای صادره باید در سامانه صیاد ثبت شوند.
- محدودیت صدور چک برای افراد دارای سابقه چک برگشتی: افراد دارای سابقه چک برگشتی با محدودیتهایی در صدور چک مواجه خواهند شد.
مجازاتهای چک برگشتی:
قانون اصلاح قانون صدور چک، مجازاتهای متعددی را برای صادرکننده چک برگشتی در نظر گرفته است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- مجازات حبس: حبس از دو ماه تا دو سال
- مجازات جزای نقدی: جزای نقدی از ششصد هزار تا سه میلیون تومان
- محدودیتهای خروج از کشور: ممنوعیت خروج از کشور یا وثیقه برای خروج از کشور
- ممنوعیت دریافت وام و تسهیلات بانکی: ممنوعیت دریافت وام و تسهیلات از نظام بانکی
نحوه پیگیری چک برگشتی:
دارنده چک برگشتی میتواند برای وصول چک خود از طرق زیر اقدام کند:
- مراجعه به بانک: دارنده چک میتواند با ارائه چک به بانک و تقاضای وصول آن، مبلغ چک را از حساب صادرکننده برداشت کند.
- مراجعه به دادگاه: در صورتیکه بانک موجودی حساب صادرکننده را به اندازه مبلغ چک کافی نباشد، دارنده چک میتواند با مراجعه به دادگاه و طرح دعوی حقوقی، چک خود را وصول کند.
نکات مهم:
- برای جلوگیری از صدور چک برگشتی، قبل از صدور چک حتماً از موجودی حساب خود اطمینان حاصل کنید.
- در هنگام صدور چک، تاریخ، مبلغ و مشخصات کامل دریافت کننده را به طور صحیح در چک قید کنید.
- از امضاء و صدور چک سفید جداً خودداری کنید.
- در صورت دریافت چک برگشتی، سریعاً برای وصول آن اقدام کنید.
- اطلاعات ارائه شده در اینجا فقط جنبه اطلاعرسانی دارد و به هیچ وجه جایگزین مشاوره حقوقی تخصصی نمیباشد.
- برای کسب اطلاعات دقیقتر در مورد قوانین چک برگشتی و نحوه پیگیری آن، باید به یک وکیل یا حقوقدان مراجعه کنید.
در صورت برگشت خوردن چک، شما به عنوان دارنده چک، برای وصول مطالبات خود از طریق روشهای مختلفی میتوانید اقدام کنید. در اینجا به طور خلاصه به شرح این روشها میپردازیم:
1. مراجعه به بانک و ثبت درخواست برگشت چک:
- در اولین قدم، باید ظرف 6 ماه از تاریخ صدور چک، به بانک صادر کننده چک مراجعه و با ارائه اصل چک و مدارک شناسایی خود، درخواست ثبت گواهی عدم پرداخت (چک برگشتی) را بدهید.
- بانک پس از بررسی مدارک، گواهی عدم پرداخت را صادر میکند که این گواهی مبنای پیگیریهای بعدی شما خواهد بود.
2. انتخاب روش وصول مطالبات:
پس از دریافت گواهی عدم پرداخت، میتوانید از طریق روشهای زیر برای وصول مطالبات خود اقدام کنید:
-
وصول از طریق صلح و سازش:
- در این روش، شما با مراجعه به صادر کننده چک و مذاکره با او، سعی میکنید تا پول خود را به طور مسالمت آمیز دریافت کنید.
- در صورت تمایل صادر کننده چک، میتوانید با تنظیم یک توافقنامه کتبی، وصول مطالبات خود را از طریق این روش تضمین کنید.
-
وصول از طریق مراجع قضایی:
- در صورتی که صادر کننده چک از پرداخت وجه آن خودداری کند، میتوانید با مراجعه به دادگستری و طرح دعوای حقوقی، نسبت به وصول مطالبات خود از طریق مراجع قضایی اقدام کنید.
- در این روش، پس از اثبات حقانیت شما توسط دادگاه، حکم قضایی مبنی بر وصول وجه چک به نفع شما صادر خواهد شد.
-
وصول از طریق اداره ثبت اسناد و املاک:
- در برخی از موارد، میتوانید با مراجعه به اداره ثبت اسناد و املاک و ثبت گواهی عدم پرداخت (چک برگشتی) در دفترخانه، نسبت به توقیف اموال صادر کننده چک اقدام کنید.
- این روش زمانی مؤثر است که صادر کننده چک دارای اموال ثبت شدهای باشد که بتوان آنها را توقیف کرد.
3. اقدامات لازم در مراجع قضایی:
- در صورت انتخاب روش وصول از طریق مراجع قضایی، باید با مراجعه به دادگستری و تنظیم دادخواست، نسبت به طرح دعوای حقوقی علیه صادر کننده چک اقدام کنید.
- در دادخواست باید مشخصات کامل شما و صادر کننده چک، مشخصات چک، مبلغ چک و دلایل و مستندات مربوط به دعوا را ذکر کنید.
- پس از ثبت دادخواست، به طرف مقابل ابلاغ میشود تا در دادگاه حاضر شده و دفاعیات خود را ارائه کند.
- دادگاه پس از بررسی مدارک و مستندات و استماع اظهارات طرفین، رأی خود را صادر خواهد کرد.
نکات مهم:
- برای طرح دعوای حقوقی در مورد چک برگشتی، به وکیل دادگستری نیاز دارید.
- در صورت عدم وجود تمکن مالی برای پرداخت حقالوکاله وکیل، میتوانید از وکیل معاضدتی استفاده کنید.
- در برخی از موارد، ممکن است لازم باشد برای اثبات ادعای خود، از طریق استعلام حساب بانکی صادر کننده چک یا سایر ادله اثباتی اقدام کنید.
- روند رسیدگی به دعاوی مربوط به چک برگشتی ممکن است زمانبر باشد، لذا باید صبور باشید و پیگیریهای لازم را انجام دهید.
- اطلاعات ارائه شده در این پاسخ، جنبه عمومی دارد و به منزله مشاوره حقوقی نیست.
- برای دریافت مشاوره دقیق در مورد موضوع مورد نظر خود، باید به وکیل یا کارشناس حقوقی مراجعه کنید.
مجازاتهای چک برگشتی
صدور چک برگشتی جرم محسوب میشود و مجازاتهای کیفری و حقوقی برای آن در نظر گرفته شده است.
مجازاتهای کیفری:
- حبس:
- مبلغ کمتر از ۱ میلیون تومان: تا ۶ ماه حبس
- مبلغ بین ۱ تا ۵ میلیون تومان: بین ۶ ماه تا ۱ سال حبس
- مبلغ بیش از ۵ میلیون تومان: بین ۶ ماه تا ۲ سال حبس
- جزای نقدی: علاوه بر حبس، ممکن است برای صادرکننده چک برگشتی جریمه نقدی نیز در نظر گرفته شود.
- ممنوعیت از صدور چک: در برخی موارد، دادگاه ممکن است صادرکننده چک برگشتی را برای مدتی از صدور چک محروم کند.
مجازاتهای حقوقی:
- پرداخت وجه چک: صادرکننده چک برگشتی موظف است که مبلغ چک را به دارنده چک به همراه خسارات تأخیر تأدیه پرداخت کند.
- هزینههای دادرسی: صادرکننده چک برگشتی باید هزینههای دادرسی مربوط به پرونده چک برگشتی را نیز بپردازد.
موارد تشدید مجازات:
- سوءنیت: اگر ثابت شود که صادرکننده چک با علم به عدم موجودی کافی در حساب خود چک صادر کرده است، مجازات وی تشدید خواهد شد.
- کلاهبرداری: اگر چک برای کلاهبرداری صادر شده باشد، صادرکننده به جرم کلاهبرداری محکوم خواهد شد که مجازات سنگینتری دارد.
نحوه شکایت:
دارنده چک برگشتی میتواند برای پیگیری حقوق خود و دریافت مجازات برای صادرکننده چک، به یکی از دفاتر اسناد رسمی یا دادگستری مراجعه کند.
نکات مهم:
- قوانین مربوط به چک برگشتی پیچیده است و توصیه میشود که قبل از هر اقدامی با یک وکیل یا مشاور حقوقی مشورت کنید.
- در صورت دریافت چک برگشتی، حتماً آن را در اسرع وقت به بانک برگشت بزنید و گواهی عدم پرداخت را دریافت کنید.
- برای حفظ حقوق خود، حتماً مدارک مربوط به چک، مانند اصل چک، گواهی عدم پرداخت و صورتحساب بانکی را نگه دارید.
