شرایط تغییر حضانت فرزند بستگی به قوانین هر کشور دارد، اما تغییر حضانت فرزند، بر اساس قانون مدنی و قانون حمایت از خانواده در ایران، ممکن است منوط به وجود دلایل قابل توجیه باشد. عمدهترین شرایطی که البته ممکن است برای تغییر حضانت اهمیت پیدا کند به صورت زیر است.
دلایل تغییر حضانت فرزند
۱. عدم صلاحیت والد دارای حضانت
چنانچه والد دارای حضانت صلاحیت نگهداری کودک را نداشته باشد، دادگاه میتواند حضانت را به والد دیگر و یا به شخص دیگری واگذار کند. این صلاحیت میتواند به علتهای زیر از دست برود:
– سوءرفتار یا آزار فرزند (تنبیه بدنی شدید، سوءاستفاده جنسی، خشونت روانی و…)
– اعتیاد به مواد مخدر، الکل یا قمار که به صلاحیت والد آسیب بزند
– ابتلا به بیماریهای روانی خطرناک که باعث آسیب جسمی یا روحی به کودک شود
– عدم توانایی در تأمین نیازهای مادی و عاطفی کودک
۲. ازدواج مجدد مادر (در صورت داشتن حضانت)
طبق ماده ۱۱۷۰ قانون مدنی، چنانچه مادری بعد از طلاق، ازدواج نماید، ممکن است حضانت کودک را از دست بدهد، مگر آنکه دادگاه تشخیص دهد ازدواج جدید او به کودک آسیبی نرساند.
۳. رأی و تمایل کودک (در سن قانونی)
طبق رویه قضایی، اگر فرزند به سن بلوغ ( معمولاً بالای ۷ سال) رسیده باشد، نظر او نیز در تصمیمگیری دادگاه تأثیرگذار است.
۴. تغییر شکل زندگی والدین
اگر وضعیت اقتصادی، اجتماعی یا روانی یکی از والدین بهبود یافته و به تشخیص دادگاه، این ممکن است در راستای منافع کودک باشد.
۵. عدم نظر در نظر مزایای کودک
به موجب ماده ۴۵ قانون حمایت از خانواده، اگر طی حضانت، کودک به خطر بیافتد و سلامت جسمی یا روحی فرزند تحت خطر باشد، دادگاه میتواند اقدام به تغییر حضانت کند.
مراحل قانونی تغییر حضانت
1. تنظیم دادخواست تغییر حضانت در دادگاه خانواده
2. ارائه مدارک و مستندات در جهت عدم صلاحیت والد دارای حضانت
3. بررسی شرایط کودک توسط قاضی و کارشناس مددکاری اجتماعی
4. صدور حکم دادگاه در صورت احراز دلایل کافی
اقدامات مقوم غیرحضانت فرزند در ایران به طور کلی موارد زیر است.
- تهیه دادخواست: ابتدا دادخواست تغییر حضانت کودک باید توسط والد غیرنگهدارنده تقدیم دادگاه خانواده شود. در این دادخواست می بایست به طور متفصل به دلائل و مستندهای عدم صلاحیت یا تغییرتشکیل شرایط والدین و همچنین مصلحت فرزند پرداخته شود.
2. رسیدگی در دادگاه: پس از ثبت دادخواست، دادگاه که در آن خانواده زمینی در نظر گرفته میشود، این پرونده را بررسی میکند. در این مرحله، دادگاه ممکن است از والدین و فرزندان بخواهد که در چندین جلسه رسیدگیها حضور یابند و توضیحات خود را ارائه دهند. همچنین، دادگاه ممکن است از کارشناسان و دیگر متخصصان خواسته تا شرایط را بررسی کنند و نظرات خود را به عنوان نظر کارشناسی ارائه دهند.
3. صدور حکم: پس از بررسی مدارک و شواهد و استماع اظهارات طرفین، دادگاه حکم خود را مبنی بر تغییر یا عدم تغییر حضانت فرزند صادر میکند. در صدور حکم، مصلحت فرزند مهمترین عامل است و دادگاه با در نظر گرفتن شرایط مختلف، از جمله سن، جنس، و نیازهای فرزند، تصمیمگیری میکند.
اجرای حکم: پس از صدور حکم قطعی، حکم اجرا میشود و حضانت فرزند به فردی که دادگاه تعیین کرده است، واگذار میشود.
قوانین حضانت فرزند پس از طلاق
درباره حضانت فرزند پس از طلاق в ایران براساس قانون و منشور مصلحت کودک در ارزیابی والدین به لحاظی سن فرزند شرایط والدین و نظر کارشناسان. در قانون حضانت فرزند تا 7سالگی را به مادر سپرده و به جز در مواردی که مصلحت کودک بر خلاف آن اقتضا کند. بعد از سن 7سالگی محول به پدر می شود اما این مساله هم ابدی نیست و دادگاه می تواند با توجه به شرایط از خودش تصمیم گیری کند.
با حد صلاحیت والدین در اخلاق و روان و توانایی مالی توجه می کند مواد تخدیری، روانی، سوء، سوء رفتار و عدم استطاعت مالی میتوانند منجر به سلب حضانت از والد شوند. همچنین به شرایط زندگی والدین شامل محل سکونت-شغل و امکانات رفاهی، دید فرزند در بعضی موارد و مانند سنین بالاتر، توجه میشود. در نهایت هدف این بررسی، مشخص کردن کسی است که میتواند بهترین شرایط را برای تربیت و رشد فرزند آماده کند.
