اگر ملکی فاقد سند رسمی باشد، تنظیم صلح عمری کمی پیچیدهتر میشود، اما همچنان امکانپذیر است. در چنین شرایطی، انتقال مالکیت از طریق سند عادی (قولنامه یا مبایعهنامه) انجام میشود و برای رسمیت بخشیدن به آن، باید در یک دفتر اسناد رسمی یا نزد وکیل معتبر، صلحنامه محضری یا تعهدنامه محضری تنظیم شود. همچنین، میتوان از شهادت شهود معتبر و دریافت کدرهگیری از بنگاه معاملات املاک استفاده کرد.
صلح عمری ملک بدون سند
با این حال، چون سند رسمی مالکیت وجود ندارد، امکان بروز مشکلات حقوقی یا ادعای وراث پس از فوت مصالح افزایش مییابد. بنابراین، بهتر است مالک ابتدا نسبت به دریافت سند رسمی ملک اقدام کند و سپس صلح عمری را ثبت نماید. در غیر این صورت، باید با یک وکیل متخصص املاک مشورت کرده و قرارداد صلح را به گونهای تنظیم کرد که از نظر قانونی قابل استناد باشد.
مراحل انجام صلح عمری
۱. بررسی شرایط ملک و مالکیت
ابتدا باید بررسی شود که ملک دارای سند رسمی است یا خیر. اگر ملک سند رسمی دارد، انتقال آن در دفتر اسناد رسمی انجام میشود. اما اگر ملک فاقد سند باشد، باید از روشهای جایگزین مانند تنظیم مبایعهنامه و گواهی شهود استفاده کرد.
۲. تعیین شرایط صلح
مصالح (واگذارکننده) و متصالح (دریافتکننده) باید شرایط صلح عمری را مشخص کنند، از جمله:
✔ حق استفاده مصالح از ملک تا پایان عمر
✔ امکان یا عدم امکان فسخ قرارداد
✔ ممنوعیت فروش یا انتقال ملک توسط متصالح در زمان حیات مصالح
✔ هزینههای نگهداری ملک و سایر توافقات مالی
۳. مراجعه به دفتر اسناد رسمی
برای تنظیم صلحنامه رسمی، طرفین باید به دفترخانه اسناد رسمی مراجعه کنند. مدارک لازم عبارتاند از:
سند مالکیت ملک (در صورت وجود)
کارت ملی و شناسنامه طرفین
استعلام ثبتی و مفاصا حساب شهرداری
شهادت شهود (در صورت لزوم)
۴. تنظیم و امضای سند صلح عمری
پس از تأیید مدارک، صلحنامه رسمی تنظیم شده و طرفین آن را امضا میکنند. در این مرحله میتوان شرطهای مختلفی را در سند گنجاند، مانند:
✔ حق فسخ صلحنامه برای مصالح
✔ تعیین تکلیف در مورد هزینههای ملک
✔ شرایط انتقال قطعی ملک پس از فوت مصالح
۵. ثبت رسمی صلحنامه
پس از امضا، صلحنامه در دفتر اسناد رسمی ثبت شده و یک نسخه به هر یک از طرفین تحویل داده میشود. پس از فوت مصالح، ملک بهصورت خودکار به متصالح منتقل میشود و نیازی به انحصار وراثت ندارد.
اگر صلح عمری بدون ثبت رسمی انجام شود (مثلاً با قولنامه)، ممکن است وراث بعداً نسبت به آن اعتراض کنند. در صورت داشتن وارثان دیگر، بهتر است از مشاوره حقوقی استفاده شود تا قرارداد از نظر قانونی معتبر باشد. برای جلوگیری از مشکلات آینده، بهتر است شرط عدم امکان انتقال یا فروش ملک توسط متصالح تا زمان فوت مصالح در قرارداد ذکر شود. صلح عمری یک روش امن برای انتقال ملک به همسر یا فرزندان است، اما برای جلوگیری از مشکلات قانونی، بهتر است در دفتر اسناد رسمی ثبت شود.
