تفاوت قاضی با دادستان
قاضی و دادستان هر دو از مقامات قضایی هستند، اما وظایف و اختیارات متفاوتی دارند.
قاضی:
- در دادگاه رسیدگی میکند و به جرایم و دعاوی رسیدگی و حکم صادر میکند.
- باید بیطرف و عادل باشد و بر اساس قانون و دلایل و مستندات موجود در پرونده رأی صادر کند.
- از اختیارات قضایی مانند صدور قرار بازداشت، وثیقه، احضار متهم و شهود و … برخوردار است.
دادستان:
- مدعیالعموم نامیده میشود و وظیفه تعقیب جرایم و مجرمین را برعهده دارد.
- در مرحله تحقیقات مقدماتی پرونده، به جمعآوری دلایل و مدارک جرم میپردازد.
- در صورت کافی بودن دلایل، کیفرخواست علیه متهم صادر و در دادگاه اقامه دعوا میکند.
- از کیفرخواست خود در دادگاه دفاع میکند و از مجازات مجرم طبق قانون تقاضا میکند.
به طور خلاصه، میتوان گفت که قاضی منصف و بیطرف است و به جرایم و دعاوی رسیدگی و حکم صادر میکند، در حالی که دادستان مدعیالعموم است و وظیفه تعقیب جرایم و مجرمین را برعهده دارد.
در اینجا جدولی از تفاوتهای اصلی قاضی و دادستان ارائه شده است:
| وظیفه | قاضی | دادستان |
|---|---|---|
| رسیدگی به پرونده | بله | خیر |
| صدور حکم | بله | خیر |
| بیطرفی | بله | خیر |
| تعقیب جرایم | خیر | بله |
| جمعآوری دلایل و مدارک | خیر | بله |
| صدور کیفرخواست | خیر | بله |
| اقامه دعوا در دادگاه | خیر | بله |
| دفاع از کیفرخواست | خیر | بله |
وظایف قاضی
قاضی یکی از مقامات قضایی در نظام حقوقی ایران است که وظایف متعددی بر عهده دارد. وظایف اصلی قاضی به شرح زیر است:
1. رسیدگی به دعاوی و صدور رای:
قاضی موظف است به دعاوی و اختلافات مطرح در دادگاه رسیدگی کند و با توجه به قانون و دلائل و مستندات ارائه شده از سوی طرفین دعوا، رای عادلانه صادر کند.
2. حفظ نظم و امنیت در دادگاه:
قاضی مسئول حفظ نظم و امنیت در دادگاه است و میتواند در صورت اخلال در نظم دادگاه، اقدامات قانونی لازم را انجام دهد.
3. تامین حقوق متهمین و متهمان:
قاضی موظف است حقوق متهمین و متهمان را در مراحل مختلف رسیدگی به جرم تامین کند و از آنها در برابر تجاوز و ستم حمایت کند.
4. اجرای احکام دادگاه:
قاضی موظف است احکام صادر شده از سوی خود یا سایر قضات را اجرا کند و در صورت مقاومت محکوم علیه، اقدامات قانونی لازم را برای اجرای حکم انجام دهد.
5. انجام سایر وظایف قانونی:
علاوه بر وظایف مذکور، قاضی وظایف قانونی دیگر نیز دارد که در قوانین مختلف پیشبینی شده است.
ملاحظات:
- قاضی باید در انجام وظایف خود کاملا بیطرف و عادل باشد و از هرگونه پیشداوری و غرضورزی خودداری کند.
- قاضی باید از علم و دانش حقوقی کافی برخوردار باشد و با آخرین تحولات قانون آشنا باشد.
- قاضی باید صداقت و امانتداری را رعایت کند و از هرگونه سوء استفاده از قدرت خود خودداری کند.
قاضی نقش مهمی در نظام حقوقی هر کشوری ایفا میکند و مسئولیت سنگینی بر عهده دارد. قضات باید با تعهد و مسئولیتپذیری به وظایف خود عمل کنند تا عدالت در جامعه تحقق یابد.
وظایف دادستان
دادستان در نظام حقوقی ایران، نقشی کلیدی در برقراری نظم عمومی و اجرای عدالت کیفری ایفا میکند.
وظایف دادستان به طور کلی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
1. وظایف مربوط به حفظ نظم عمومی:
- تعقیب و مجازات جرایم: دادستان موظف است با اطلاع از وقوع جرم، نسبت به تعقیب و مجازات مرتکب یا مرتکبان جرم اقدام کند.
- امر به معروف و نهی از منکر: دادستان موظف است در حدود قانون، امر به معروف و نهی از منکر کند.
- پیشگیری از وقوع جرم: دادستان میتواند برای پیشگیری از وقوع جرم، تدابیر لازم را اتخاذ کند.
- حفظ حقوق و آزادیهای فردی: دادستان موظف است از حقوق و آزادیهای فردی در چارچوب قانون صیانت کند.
- نظارت بر ضابطان دادگستری: دادستان بر ضابطان دادگستری در حدود وظایف قانونی آنان نظارت میکند.
2. وظایف مربوط به اجرای عدالت کیفری:
- حفظ حقوق و آزادیهای متهمان: دادستان موظف است در جریان تحقیقات مقدماتی، حقوق و آزادیهای متهمان را مطابق قانون رعایت کند.
- انجام تحقیقات مقدماتی: دادستان در جرایم مهم و همچنین در جرایمی که حسب مورد لازم تشخیص دهد، شخصاً تحقیقات مقدماتی را انجام میدهد یا به قضات یا دیگر مقامات ذیصلاح ارجاع میکند.
- اقامه دعوای عمومی: دادستان در جرایمی که جنبه عمومی دارند، دعوای عمومی را اقامه میکند.
- حفظ و تأمین ادله جرم: دادستان موظف است ادله جرم را حفظ و تأمین کند.
- اظهارنظر در مورد کیفرخواست: دادستان در مورد کیفرخواست صادره از سوی بازپرس اظهارنظر میکند.
- حضور در دادگاه: دادستان میتواند در دادگاه حاضر شود و در مقام مدعیالعموم اظهارنظر کند.
- نظارت بر زندانها: دادستان بر زندانها و کمپهای نگهداری متهمان و محکومان نظارت میکند.
علاوه بر وظایف فوق، دادستان دارای وظایف دیگری نیز هست، از جمله:
- تتبع امور مربوط به اموال و حقوق اشخاص فاقد ولی یا قیم
- نظارت بر امور حسبی
- اظهارنظر در مورد صلاحیت و رد دادرسان
- انجام سایر وظایف قانونی
دادستان در انجام وظایف خود از استقلال کامل برخوردار است و تابع هیچ مقامی جز قانون نیست.
نقش دادستان در رأی دادگاه
نقش دادستان در رأی دادگاه به نوع دادرسی و نظام حقوقی که در آن هستیم بستگی دارد.
در نظام حقوقی
- دادستان به عنوان نماینده ی مردم، در دادگاه های کیفری اتهامات را علیه متهمان مطرح می کند.
- دادستان وظیفه دارد که شواهد را جمع آوری کند و در دادگاه ارائه دهد.
- دادستان در استدلال های حقوقی مربوط به پرونده شرکت می کند و از قاضی می خواهد که متهم را مجرم بشناسد و او را به مجازات مناسب محکوم کند.
- دادستان حق تجدید نظرخواهی از احکام دادگاه را دارد.
در نظام حقوقی مدنی
- دادستان در تحقیقات مقدماتی پرونده های کیفری نقش دارد.
- دادستان می تواند قرارهای مختلفی مانند بازداشت موقت، وثیقه و … را برای متهمان صادر کند.
- دادستان در دادگاه های کیفری حضور دارد و نظرات خود را در مورد پرونده به قاضی ارائه می دهد.
- دادستان حق تجدید نظرخواهی از احکام دادگاه را دارد.
در هر دو نظام حقوقی، دادستان وظیفه دارد که به طور عینی و بی طرفانه عمل کند و از منافع عمومی دفاع کند.
نقش دادستان در رأی دادگاه به طور خلاصه:
- مطرح کردن اتهامات
- جمع آوری شواهد
- ارائه شواهد در دادگاه
- استدلال های حقوقی
- تجدید نظرخواهی از احکام
- نظارت بر تحقیقات مقدماتی
- صدور قرارهای مختلف برای متهمان
- ارائه نظرات به قاضی در دادگاه
- در برخی از نظام های حقوقی، دادستان علاوه بر وظایف فوق، وظایف دیگری نیز مانند اجرای احکام دادگاه و نظارت بر زندان ها را نیز بر عهده دارد.
- نقش و اختیارات دقیق دادستان در هر کشوری بر اساس قوانین آن کشور تعیین می شود.
اختیارات قاضی
قاضی در نظام حقوقی ایران، مقامى است که به موجب قانون وظیفه دارد به دعاوی و اختلافات حقوقی رسیدگی و در مورد آنها حکم صادر کند. اختیارات قاضی در رسیدگی به پرونده ها و صدور حکم متعدد و متنوع است که در ادامه به برخی از مهم ترین آنها اشاره می شود:
1. ریاست دادگاه:
- قاضی در دادگاه ریاست جلسه را به عهده دارد و نظم دادگاه را حفظ می کند.
- قاضی از طرفین دعوا و مطلعین و شهود تحقیق می کند و دلایل و مستندات آنها را بررسی می کند.
- قاضی می تواند قرارهای لازم را در جریان رسیدگی به پرونده صادر کند.
2. صدور حکم:
- قاضی بر اساس دلایل و مستندات موجود در پرونده و با رعایت قانون و مقررات، حکم صادر می کند.
- حکم قاضی باید مستدل و موجه باشد و به طور صریح و روشن به موضوع دعوا و تکلیف طرفین اشاره کند.
- احکام صادره از سوی قضات دادگستری در حدود صلاحیت آنها، لازم الاجرا است.
3. صدور قرار:
- قاضی در جریان رسیدگی به پرونده می تواند قرارهای مختلفی مانند قرار تامین خواسته، قرار تامین کیفری، قرار کارشناسی و … صادر کند.
- قرارهای صادره از سوی قاضی، قابل اعتراض در مرجع تجدید نظر هستند.
4. اجرای احکام:
- در برخی موارد، قاضی علاوه بر صدور حکم، وظیفه اجرای حکم را نیز بر عهده دارد.
- برای اجرای احکام، قاضی می تواند از دایره اجرای دادگستری یا سایر مراجع ذیصلاح کمک بگیرد.
5. سایر اختیارات:
- قاضی می تواند در صورت لزوم، از کارشناسان و متخصصان در رشته های مختلف برای روشن شدن موضوع پرونده کمک بگیرد.
- قاضی می تواند تحقیقات محلی را در مورد پرونده انجام دهد.
- قاضی می تواند شهود و مطلعین را به دادگاه احضار کند و از آنها تحقیق کند.
- قاضی می تواند دستور جلب متهم را صادر کند.
- قاضی می تواند قرار بازداشت موقت یا وثیقه برای متهم صادر کند.
محدودیت های اختیارات قاضی:
- اختیارات قاضی محدود به قانون و مقررات است.
- قاضی نمی تواند برخلاف قانون و مقررات حکم صادر کند یا قرار صادر کند.
- آراء و تصمیمات قضایی باید مستدل و موجه باشد و به طور صریح و روشن به موضوع دعوا و تکلیف طرفین اشاره کند.
- آراء و تصمیمات قضایی در حدود صلاحیت قضات دادگستری، لازم الاجرا است.
- در این پاسخ، صرفاً به ذکر برخی از مهم ترین اختیارات قاضی اشاره شده است. برای اطلاع دقیق از تمامی اختیارات و وظایف قاضی، باید به قانون آیین دادرسی مدنی و قانون آیین دادرسی کیفری مراجعه کرد.
- در صورت نیاز به مشاوره حقوقی در مورد اختیارات قاضی، می توانید با یک وکیل یا حقوقدان مجرب مشورت کنید.
اختیارات دادستان در نظام حقوقی ایران گسترده و متنوع است و او در مقام مدعیالعموم وظایف متعددی را بر عهده دارد.
برخی از مهمترین اختیارات دادستان عبارتند از:
- تحقیق در جرایم: دادستان میتواند در مورد جرایم مختلف اعم از جرایم عمومی، جرایم خاص و جرایم که به اطلاع او می رسد تحقیق کند و دستور جمع آوری ادله و اقدامات قانونی لازم را صادر کند.
- تعقیب متهمان: در صورت کشف جرم و کافی بودن ادله و شواهد، دادستان می تواند نسبت به تعقیب متهم اقدام کند و او را به دادگاه معرفی کند.
- صدور قرارهای تامین کیفری: دادستان می تواند برای حضور متهم در مراحل تحقیق و محاکمه و جلوگیری از فرار یا مخفی شدن او قرارهای تامین کیفری مانند وثیقه، کفالت و بازداشت موقت صادر کند.
- امر به نظارت بر ضابطان دادگستری: دادستان وظیفه دارد بر کار ضابطان دادگستری مانند پلیس و آگاهی نظارت کند و در صورت مشاهده تخلف از سوی آنان با آنها برخورد قانونی کند.
- حفظ حقوق و آزادیهای عمومی: دادستان وظیفه دارد از حقوق و آزادیهای عمومی صیانت کند و در صورت مشاهده هرگونه تجاوز به این حقوق و آزادیها اقدام قانونی کند.
- امر به اجرای احکام دادگاهها: دادستان وظیفه دارد بر اجرای احکام دادگاهها نظارت کند و در صورت عدم اجرای احکام، اقدام قانونی کند.
- پیشگیری از وقوع جرم: دادستان می تواند با شناسایی عوامل جرم و اقدامات پیشگیرانه از وقوع جرم جلوگیری کند.
- حضور در دادگاه و اظهارنظر: دادستان می تواند در دادگاه حاضر شود و نقطه نظرات خود را در مورد پرونده ارائه دهد.
- اختیارات دادستان در قوانین مختلفی مانند قانون آیین دادرسی کیفری، قانون تشکیل دادگاههای عمومی و انقلاب و قانون مرجع حل اختلاف مالیاتی پیش بینی شده است.
- دامنه و حدود اختیارات دادستان در موارد مختلف متفاوت است.
- در مورد برخی از اختیارات دادستان مانند امر به بازداشت متهم بین فقها و حقوقدانان اختلاف نظر وجود دارد.
