وصول طلب متوفی توسط ورثه
در این مطلب با روند قانونی وصول طلب متوفی توسط ورثه آشنا شوید. مراحل پیگیری، مدارک مورد نیاز، نقش گواهی انحصار وراثت و نحوه اقدام قانونی برای دریافت بدهیهای باقیمانده از متوفی را بررسی میکنیم.
گواهی انحصار وراثت
برای شروع فرآیند وصول طلب متوفی توسط ورثه، دریافت گواهی انحصار وراثت ضروری است. این گواهی مشخص میکند که چه کسانی بهصورت رسمی و قانونی وارث متوفی محسوب میشوند و چه نسبتی با او دارند.
وراث بدون این گواهی نمیتوانند در مراجع رسمی مانند بانکها، دادگاهها یا سایر نهادها برای طلبهای متوفی اقدامی انجام دهند. این مدرک پایهای برای اثبات سمت قانونی ورثه در پیگیری مطالبات است.
فرآیند دریافت این گواهی از شورای حل اختلاف آغاز میشود و نیاز به مدارکی مانند گواهی فوت، شناسنامه متوفی، مدارک شناسایی ورثه و استشهاد محلی دارد. پس از بررسی مدارک و اعلام نظر مراجع، گواهی انحصار وراثت صادر میشود.
این گواهی همچنین نشان میدهد که آیا وصیتنامهای از متوفی وجود دارد یا خیر، و در صورت وجود، تأثیر آن بر تقسیم ترکه چگونه است.
مطالبات مالی متوفی
مطالبات مالی متوفی شامل هرگونه بدهی افراد، شرکتها یا نهادها به متوفی میشود. این مطالبات ممکن است در قالب چک، سفته، قرارداد یا حتی توافقهای شفاهی مستند شده باشند.
ورثه پس از اثبات سمت خود با گواهی انحصار وراثت میتوانند برای دریافت این مطالبات اقدام کنند. البته داشتن مدارک مربوط به طلب مانند اسناد بدهی یا رسیدها برای اثبات حق مطالبه ضروری است.
در برخی موارد، ممکن است بدهکار از پرداخت بدهی خودداری کند یا مدعی شود که بدهی تسویه شده است. در چنین حالتی، وراث باید با مراجعه به دادگاه حقوقی، دادخواست مطالبه وجه یا مطالبه طلب ثبت کنند.
رسیدگی قضایی به این نوع دعاوی تابع تشریفات آیین دادرسی مدنی است و باید با مستندات کافی انجام شود تا منجر به صدور رأی قطعی به نفع ورثه شود.
نقش وکیل در وصول طلب متوفی
اگرچه وراث میتوانند شخصاً برای وصول طلب متوفی اقدام کنند، اما حضور وکیل متخصص میتواند روند پیگیری را سریعتر و مطمئنتر کند. وکیل با آشنایی به مقررات حقوقی و رویه دادگاهها، امکان بروز خطا در تنظیم دادخواست یا جمعآوری مدارک را کاهش میدهد.
وکیل همچنین میتواند با ارسال اظهارنامه قانونی، طرف مقابل را به پرداخت بدهی ترغیب کرده یا از طریق مذاکرات ابتدایی، مانع از ورود پرونده به جریان دادگاه شود. در صورت نیاز به اقامه دعوا نیز، دفاع حقوقی و دقیق از منافع ورثه را بر عهده خواهد گرفت.
در پروندههای با ارزش بالا یا پیچیده، بهویژه وقتی تعداد وراث زیاد باشد یا اختلاف بین آنها وجود داشته باشد، وجود وکیل نقشی تعیینکننده دارد. وی همچنین میتواند مراحل را بهصورت هماهنگ و به نمایندگی از همه وراث دنبال کند.
هزینه وکالت معمولاً بر اساس توافق طرفین و ارزش خواسته تعیین میشود و بسته به نتیجه نهایی، میتواند کاملاً توجیهپذیر باشد.
اثبات طلب متوفی
برای اثبات طلب متوفی، باید مدارکی وجود داشته باشد که نشان دهد شخص یا نهادی به متوفی بدهکار بوده است. این مدارک میتوانند شامل چک، سفته، رسید دستی، قرارداد یا حتی پیامهای کتبی و مکاتبات رسمی باشند.
اگر طلب در قالب قرارداد رسمی ثبت شده باشد، اثبات آن سادهتر است. اما در مواردی که صرفاً توافق شفاهی یا رسیدهای غیررسمی وجود دارد، دادگاه با بررسی شواهد و قرائن دیگر تصمیمگیری میکند.
در چنین مواردی شهادت شهود نیز میتواند مؤثر باشد، مشروط بر آنکه شهود بیطرف باشند و اظهاراتشان با سایر مدارک مطابقت داشته باشد. همچنین گزارش کارشناسی نیز در موارد مالی ممکن است برای تعیین صحت ادعا لازم باشد.
در صورت وجود اختلاف بین وراث یا ادعای جعل یا تسویه حساب از سوی بدهکار، اثبات طلب نیازمند بررسی دقیقتر و مستندات قویتری خواهد بود.
تقسیم مطالبات میان ورثه
مطالباتی که وصول میشوند جزو ترکه متوفی محسوب میشوند و باید مطابق سهمالارث بین وراث تقسیم شوند. این تقسیم باید با رعایت قواعد ارث در قانون مدنی صورت گیرد و نسبت به سهم هر وارث مشخص شود.
اگر بین وراث توافقی وجود داشته باشد، میتوانند سهم هرکس را بهصورت توافقی مشخص کنند. در غیر این صورت، دادگاه یا دفتر ثبت رسمی میتواند تقسیم قانونی را انجام دهد.
در صورتی که طلب به صورت نقد وصول شود، تقسیم وجه نسبتاً ساده است. اما اگر طلب بهصورت دارایی مانند ملک یا سهام باشد، ممکن است نیاز به فروش یا تقسیم آن بهصورت مشاع باشد.
در هر صورت، تسویه با بدهکار باید به نام همه وراث یا به نمایندگی از آنها انجام شود تا حقوق کسی تضییع نشود.
موانع وصول طلب توسط وراث
در برخی موارد، وراث برای وصول طلب با موانعی مواجه میشوند. مثلاً ممکن است بدهکار ادعای تسویه حساب قبلی داشته باشد یا مدارکی مبنی بر پرداخت وجه به متوفی ارائه کند.
همچنین اگر بدهکار فوت کرده باشد، وراث باید طلب را از وراث بدهکار وصول کنند که خود نیازمند گواهی انحصار وراثت از طرف مقابل است. در مواردی نیز اسناد طلب مفقود شده یا ناقص هستند که اثبات آن را دشوار میکند.
گاهی ممکن است اختلاف بین خود وراث نیز مانعی برای اقدام شود، مخصوصاً زمانی که یکی از آنها مدعی داشتن اختیارات بیشتر یا دریافت قبلی سهم باشد.
در این شرایط، کمک گرفتن از وکیل، پیگیری قضایی و جمعآوری ادله جدید میتواند مسیر را هموارتر کند و از اطاله دادرسی جلوگیری نماید.
اظهارنامه برای مطالبه طلب
پیش از اقامه دعوا، معمول است که ابتدا اظهارنامهای به بدهکار ارسال شود تا وی از درخواست رسمی وراث برای وصول طلب آگاه گردد. این اظهارنامه باید حاوی مشخصات طلب، مبلغ، تاریخ، و اسناد مربوطه باشد.
اظهارنامه از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ارسال میشود و دارای اعتبار قانونی است. در بسیاری از موارد، دریافت اظهارنامه باعث تسویه بدهی میشود و نیازی به ورود به دادگاه نیست.
در متن اظهارنامه میتوان مهلت مشخصی برای پرداخت تعیین کرد و در صورت عدم پرداخت، هشدار طرح دعوا را داد. رعایت ادب، وضوح و استناد به مدارک در تنظیم آن اهمیت زیادی دارد.
داشتن نسخه اظهارنامه و رسید ارسال آن در زمان طرح دعوا، میتواند بهعنوان مدرک پیگیری قانونی در دادگاه ارائه شود.
مطالبه چک یا سفته متوفی توسط وراث
اگر متوفی چک یا سفتهای در دست داشته که وصول نشده، ورثه میتوانند نسبت به آن اقدام کنند. البته باید ابتدا احراز شود که سند مورد نظر متعلق به متوفی بوده و جعلی یا متعلق به دیگری نیست.
برای چک، مراجعه به بانک و استعلام موجودی اولین مرحله است. اگر چک برگشت بخورد، میتوان با برگشتی آن، دادخواست حقوقی یا کیفری مطرح کرد. برای سفته نیز باید رسید واگذاری یا اسناد تکمیلی وجود داشته باشد.
ورثه باید مدارک هویتی، گواهی انحصار وراثت و اصل چک یا سفته را به همراه دادخواست به دادگاه ارائه دهند. اگر تاریخ چک یا سفته منقضی شده باشد، باید زمان مرور قانونی هم بررسی شود.
در صورتی که چک یا سفته در وجه یکی از وراث نوشته شده باشد، سایرین میتوانند نسبت به سهم خود ادعا داشته باشند، مگر خلاف آن ثابت شود.
طرح دعوای حقوقی به نمایندگی از سایر وراث
گاهی ممکن است فقط یکی از وراث قصد پیگیری حقوقی داشته باشد. در این صورت، او میتواند با گرفتن وکالتنامه از سایر وراث یا از طریق حکم دادگاه، به نمایندگی از آنان اقدام کند.
در چنین حالتی، حقوق سایر وراث محفوظ خواهد ماند و هرگونه وجهی که دریافت میشود باید به نسبت بین آنها تقسیم شود. ارائه وکالتنامه رسمی به دادگاه الزامی است.
اگر سایر وراث همکاری نکنند، فرد میتواند دادخواست را بهصورت جزئی فقط برای سهم خود مطرح کند. اما توصیه میشود در موارد بزرگ، همکاری وراث جلب شود تا دادگاه با سرعت بیشتری رسیدگی کند.
در نهایت، اقدام هماهنگ وراث با نماینده واحد، موجب تسهیل روند قضایی و کاهش هزینههای دادرسی خواهد شد.
ارثبری از طلب در صورت بخشش متوفی
اگر متوفی پیش از فوت خود طلبی را بهصورت رسمی یا غیررسمی بخشیده باشد، وراث دیگر نمیتوانند آن طلب را مطالبه کنند. البته اثبات این بخشش بسیار مهم است و صرف ادعای بدهکار کافی نیست.
بخشش باید مستند به سند مکتوب، اقرار رسمی یا شاهد معتبر باشد. اگر بدهکار مدعی بخشش باشد ولی نتواند آن را ثابت کند، اصل بر باقی بودن طلب خواهد بود و ورثه میتوانند آن را مطالبه کنند.
در صورت اثبات بخشش، آن طلب از ترکه حذف شده و بین وراث تقسیم نخواهد شد. اما اگر بخشش در وصیتنامه ذکر شده باشد و بیش از یکسوم دارایی باشد، تنها با رضایت ورثه قابلیت اجرا خواهد داشت.
به همین دلیل توصیه میشود هم متوفیان و هم طلبکاران، در زمان حیات، اسناد مالی خود را بهدرستی مستند کرده تا حقوق وراث و ذینفعان در آینده محفوظ بماند.
