قوانین چک صیادی در ایران
چک صیادی نوعی چک است که توسط بانک مرکزی صادر میشود و دارای ویژگیها و مزایای خاصی نسبت به چکهای معمولی است.
هدف از صدور چک صیادی:
- کاهش موارد چک برگشتی
- افزایش امنیت مبادلات تجاری
- تسهیل وصول چک
مشخصات چک صیادی:
- چک صیادی روی کاغذی با رنگ بنفش چاپ میشود.
- اطلاعات صاحب حساب مانند نام، نام خانوادگی، شماره حساب، و کد شعبه در آن درج شده است.
- هر چک صیادی یک شماره سریال منحصربهفرد دارد.
- اطلاعات چک مانند تاریخ، مبلغ، و ذینفع باید در سامانه صیاد ثبت شود.
مزایای چک صیادی:
- امنیت بیشتر: چک صیادی به دلیل داشتن عناصر امنیتی و شماره سریال منحصربهفرد، از امنیت بالاتری نسبت به چکهای معمولی برخوردار است.
- امکان استعلام اعتبار: ניתן با استفاده از سامانه صیاد از اعتبار چک و وضعیت حساب صادرکننده اطلاع حاصل کرد.
- امکان صدور چک به نام حامل: چک صیادی قابل صدور به نام حامل است، یعنی نیازی به درج نام ذینفع در زمان صدور چک نیست.
- امکان انتقال چک: چک صیادی قابل انتقال به افراد دیگر است.
نحوه صدور چک صیادی:
- متقاضی باید به یکی از شعب بانک خود مراجعه کند.
- مدارک لازم برای صدور چک صیادی شامل کارت ملی، شناسنامه، و دفترچه حساب است.
- متقاضی باید مبلغ مورد نظر برای صدور چکهای صیادی را به حساب خود واریز کند.
- پس از طی مراحل قانونی، چکهای صیادی به متقاضی تحویل داده میشود.
نحوه ثبت چک صیادی در سامانه صیاد:
- برای ثبت چک صیادی در سامانه صیاد، باید به یکی از روشهای زیر اقدام کرد:
- استفاده از اینترنتبانک یا موبایلبانک
- استفاده از دستگاههای خودپرداز
- مراجعه به شعب بانک
نحوه وصول چک صیادی:
- برای وصول چک صیادی، باید آن را به یکی از شعب بانک ارائه کرد.
- بانک پس از بررسی اصالت چک و موجودی حساب صادرکننده، اقدام به واریز مبلغ چک به حساب ذینفع میکند.
مسئولیتهای صادرکننده و گیرنده چک صیادی:
- صادرکننده چک صیادی موظف است قبل از صدور چک، موجودی کافی در حساب خود داشته باشد.
- گیرنده چک صیادی موظف است قبل از دریافت چک، اعتبار چک و وضعیت حساب صادرکننده را از طریق سامانه صیاد استعلام کند.
قوانین مربوط به چک صیادی:
- قانون صدور چک مصوب سال 1355
- آییننامه اجرایی قانون صدور چک مصوب سال 1355
- اصلاحیه قانون صدور چک مصوب سال 1397
- آییننامه اجرایی اصلاحیه قانون صدور چک مصوب سال 1398
تغییرات اعمال شده در قانون چک در سال 1400:
- لزوم ثبت صدور، دریافت و انتقال چک در سامانه صیاد
- محدودیت صدور چک برای اشخاص دارای چک برگشتی
- افزایش مجازاتهای مربوط به چک برگشتی
نقش سامانه صیاد در قانون جدید چک:
- سامانه صیاد نقشی کلیدی در قانون جدید چک ایفا میکند.
- ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد برای اعتبارسنجی چک و پیشگیری از سوء استفاده از آن ضروری است.
سامانه صیاد در قانون جدید چک
سامانه صیاد، سامانهای الکترونیکی است که توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با هدف اصلاح نظام پرداخت و کاهش چکهای برگشتی در کشور راه اندازی شده است. این سامانه از ابتدای سال ۱۴۰۰ همزمان با اجرای قانون جدید چک، فعال شده است.
عملکرد سامانه صیاد:
- ثبت اطلاعات چک: تمام چکهای صیادی باید قبل از صدور در سامانه صیاد ثبت شوند. در این مرحله، اطلاعات چک مانند صادرکننده، ذینفع، مبلغ، تاریخ سررسید و شناسه صیادی در سامانه ثبت میشود.
- استعلام وضعیت چک: دارندگان چک میتوانند با استفاده از شناسه صیادی چک، از وضعیت اعتبار آن، مانند مبلغ چک، تاریخ صدور، تاریخ سررسید و تعداد برگشتهای قبلی آن در سامانه صیاد استعلام بگیرند.
- انتقال چک: انتقال چک به ذینفع جدید باید از طریق سامانه صیاد انجام شود. در این صورت، اطلاعات ذینفع جدید در سامانه ثبت شده و صادرکننده چک میتواند از انتقال چک به شخص دیگر اطمینان حاصل کند.
- ثبت چک برگشتی: اطلاعات چکهای برگشتی در سامانه صیاد ثبت میشود و این موضوع در سابقه اعتباری صادرکننده چک لحاظ خواهد شد.
- ارائه گزارشها: سامانه صیاد امکاناتی را برای ارائه گزارشهای مختلف به بانک مرکزی، دستگاههای قضایی و سایر مراجع ذیصلاح در خصوص چکهای صیادی و وضعیت آنها فراهم میکند.
مزایای سامانه صیاد:
- کاهش چکهای برگشتی: سامانه صیاد با ایجاد شفافیت در اطلاعات چکها و محدودیتهایی که برای صدور چکهای بدون پشتوانه ایجاد کرده است، به کاهش تعداد چکهای برگشتی در کشور کمک میکند.
- افزایش امنیت چکها: ثبت اطلاعات چکها در سامانه صیاد و الکترونیکی شدن فرآیندهای مربوط به چک، امنیت چکها را افزایش میدهد و از جعل و سوء استفاده از آنها جلوگیری میکند.
- دسترسی به اطلاعات چک: سامانه صیاد امکان استعلام و رهگیری اطلاعات چکها را برای دارندگان چک و سایر اشخاص ذینفع فراهم میکند.
- بهبود فضای کسب و کار: کاهش چکهای برگشتی و افزایش امنیت چکها، اعتماد به نظام پرداخت را در کشور افزایش میدهد و به بهبود فضای کسب و کار کمک میکند.
نحوه ثبت نام در سامانه صیاد:
- اشخاص حقیقی: دارندگان چکهای صیادی میتوانند با مراجعه به پرتال بانک خود و یا استفاده از اپلیکیشنهای موبایلی بانکها، در سامانه صیاد ثبت نام کنند.
- اشخاص حقوقی: اشخاص حقوقی میتوانند با مراجعه به سامانه صیاد به نشانی [نشانی وب نامعتبر برداشته شد] و یا استفاده از خدمات وب سرویس ارائه شده توسط این سامانه، در سامانه صیاد ثبت نام کنند.
قوانین مرتبط:
- قانون جدید چک مصوب سال ۱۳۹۷
- آئیننامه اجرایی قانون جدید چک
قوانین مربوط به چک صیادی
چک صیادی نوعی چک است که توسط بانک مرکزی صادر و به بانکهای عامل توزیع میشود. این چکها دارای ویژگیهای امنیتی خاصی هستند که از جعل و سوء استفاده از آنها جلوگیری میکند.
قانون جدید صدور چک که در سال 1397 به تصویب مجلس شورای اسلامی رسید، تغییرات عمدهای در قوانین مربوط به چک، از جمله چک صیادی، ایجاد کرد.
مهمترین تغییرات این قانون عبارتند از:
- ثبت مشخصات چک در سامانه صیاد: طبق این قانون، کلیه چکهای صیادی باید قبل از صدور در سامانه صیاد ثبت شوند.
- استعلام اعتبار چک: دارندگان چک میتوانند با استفاده از کد سRRی درج شده در چک، از اعتبار آن در سامانه صیاد استعلام بگیرند.
- مسئولیت صادرکننده چک: طبق قانون جدید، صادرکننده چک صیادی در صورت عدم ثبت چک در سامانه صیاد و یا عدم موجودی کافی در حساب، به مجازات کیفری و مسئولیت مدنی خواهد شد.
- مسئولیت انتقال گیرنده چک: طبق قانون جدید، انتقال گیرنده چک صیادی در صورتی که مشخصات چک را در سامانه صیاد مطابقت ندهد و یا چک را به درستی ثبت نکند، به مسئولیت مدنی خواهد شد.
مزایای استفاده از چک صیادی:
- امنیت بالا: چکهای صیادی دارای ویژگیهای امنیتی خاصی هستند که از جعل و سوء استفاده از آنها جلوگیری میکند.
- قابلیت استعلام اعتبار: دارندگان چک میتوانند با استفاده از کد سRRی درج شده در چک، از اعتبار آن در سامانه صیاد استعلام بگیرند.
- پشتیبانی قانونی: قانون جدید صدور چک، حمایتهای قانونی بیشتری را برای دارندگان چک صیادی در نظر گرفته است.
نکات مهم در مورد چک صیادی:
- قبل از صدور چک صیادی، حتماً از موجودی کافی در حساب خود اطمینان حاصل کنید.
- مشخصات چک صیادی را به طور کامل و صحیح درج کنید.
- چک صیادی را فقط به افراد معتمد و شناخته شده تحویل دهید.
- در صورت مفقود شدن یا سرقت چک صیادی، سریعا به بانک عامل و مراجع انتظامی اطلاع دهید.
- برای کسب اطلاعات بیشتر در مورد چک صیادی، میتوانید به وبسایت بانک مرکزی یا سامانه صیاد مراجعه کنید.
مسئولیتهای صادرکننده و گیرنده چک صیادی
مسئولیتهای صادرکننده چک صیادی:
- تکمیل صحیح اطلاعات چک: صادرکننده چک صیادی موظف است تمام اطلاعات چک از جمله تاریخ، مبلغ، نام گیرنده و مشخصات خود را به طور صحیح و خوانا درج کند.
- تأمین موجودی کافی در حساب: قبل از صدور چک صیادی، صادرکننده باید از موجودی کافی در حساب بانکی خود برای پرداخت مبلغ چک اطمینان حاصل کند.
- عدم صدور چک به تاریخ بعد: صدور چک صیادی به تاریخ بعد (چک مُؤجل) مجاز نیست.
- عدم صدور چک بدون تاریخ: صدور چک صیادی بدون تاریخ (چک بی تاریخ) مجاز نیست.
- عدم صدور چک به نفع خود: صدور چک صیادی به نفع خود (چک به خود) مجاز نیست.
- عدم صدور چک به حکم دادگاه: در صورتی که صدور چک به موجب حکم دادگاه ممنوع شده باشد، صادرکننده حق صدور چک صیادی را ندارد.
- عدم صدور چک برای معاملات غیرقانونی: صدور چک صیادی برای معاملات غیرقانونی و خلاف شرع و قانون مجاز نیست.
مسئولیتهای گیرنده چک صیادی:
- استعلام اصالت چک: قبل از دریافت چک صیادی، گیرنده باید از اصالت چک و وضعیت آن (مانده حساب، مسدودی و …) در سامانه صیاد یا با استفاده از اپلیکیشنهای بانکها استعلام بگیرد.
- درج مشخصات در پشت چک: در صورت انتقال چک صیادی، گیرنده باید مشخصات خود را در پشت چک قید کند.
- وصول وجه چک در زمان مقرر: گیرنده چک صیادی باید در تاریخ مقرر برای وصول وجه چک به بانک مراجعه کند.
- عدم واگذاری چک به غیر: در صورت واگذاری چک صیادی به شخص ثالث، گیرنده باید مشخصات و آدرس کامل واگذاردهنده را در پشت چک قید کند.
تخلفات و مجازاتها:
- عدم رعایت تعهدات توسط صادرکننده: در صورت عدم رعایت تعهدات توسط صادرکننده چک صیادی، از جمله صدور چک بدون موجودی، چک مُؤجل، چک بی تاریخ، چک به خود، چک برای معاملات غیرقانونی و …، صادر کننده به مجازاتهای کیفری و حقوقی از جمله حبس، جزای نقدی، پرداخت وجه چک و خسارات، درج چک در سوابق اعتباری و … محکوم خواهد شد.
- تخلفات توسط گیرنده: در صورت ارتکاب تخلفاتی توسط گیرنده چک صیادی، از جمله جعل چک، سوء استفاده از چک، عدم وصول وجه چک در زمان مقرر و …، گیرنده به مجازاتهای کیفری و حقوقی از جمله حبس، جزای نقدی، پرداخت وجه چک و خسارات و … محکوم خواهد شد.
نکات مهم:
- چک صیادی به دلیل دارا بودن هولوگرام و علامتهای امنیتی و ثبت مشخصات در سامانه صیاد، از امنیت بالایی برخوردار است و احتمال جعل آن بسیار کم است.
- در صورت مفقود شدن یا سرقت چک صیادی، صاحب چک باید سریعا به بانک و مراجع قضایی اطلاع دهد.
- برای طرح شکایت چک برگشتی، نیازی به وکیل نیست، اما صاحب چک میتواند در صورت تمایل از وکیل برای پیگیری حقوق خود استفاده کند.
مزایای سامانه صیاد
سامانه صیاد که مخفف “سامانه یکپارچه چک الکترونیکی” است، توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با هدف کاهش جعل چک و ایجاد امنیت بیشتر در مبادلات تجاری راه اندازی شده است.
استفاده از چک صیادی و ثبت اطلاعات آن در سامانه صیاد، مزایای متعددی برای صادرکننده، گیرنده و نظام بانکی به دنبال دارد که در ادامه به برخی از آنها اشاره میشود:
مزایای برای صادرکننده چک:
- کاهش احتمال جعل چک: چک صیادی دارای هولوگرام و علامتهای امنیتی خاصی است و جعل آن دشوار است. علاوه بر این، با ثبت اطلاعات چک در سامانه صیاد، هرگونه تلاش برای جعل یا سوء استفاده از چک به راحتی قابل شناسایی خواهد بود.
- امکان استعلام اصالت چک: صادرکننده چک صیادی میتواند با مراجعه به سامانه صیاد یا با استفاده از اپلیکیشنهای بانکها، از اصالت چک و وضعیت آن (مانده حساب، مسدودی و …) استعلام بگیرد.
- کاهش ریسک برگشت چک: با توجه به اینکه چک صیادی فقط به نام اشخاص حقیقی یا حقوقی دارای حساب جاری در بانکها صادر میشود و اطلاعات آن در سامانه صیاد ثبت میشود، احتمال برگشت چک به دلیل عدم موجودی یا سایر مشکلات به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
- امکان پیگیری قضایی آسانتر: در صورت مفقود شدن یا سرقت چک صیادی، صاحب چک میتواند با مراجعه به بانک و اعلام مفقودی یا سرقت، از صدور المثنی آن جلوگیری کند و همچنین از طریق مراجع قضایی نسبت به پیگیری و وصول وجه آن اقدام نماید.
مزایای برای گیرنده چک:
- افزایش اطمینان از اصالت چک: گیرنده چک صیادی میتواند با استعلام اصالت چک در سامانه صیاد یا با استفاده از اپلیکیشنهای بانکها، از اصالت چک و وضعیت آن (مانده حساب، مسدودی و …) اطمینان حاصل کند و با خیالی آسوده آن را دریافت کند.
- کاهش ریسک کلاهبرداری: با توجه به اینکه چک صیادی فقط به نام اشخاص حقیقی یا حقوقی دارای حساب جاری در بانکها صادر میشود و اطلاعات آن در سامانه صیاد ثبت میشود، احتمال کلاهبرداری با استفاده از چکهای جعلی به طور قابل توجهی کاهش مییابد.
- امکان پیگیری آسانتر وصول وجه چک: در صورت برگشت خوردن چک صیادی، گیرنده میتواند با مراجعه به بانک و دریافت گواهی عدم پرداخت، از طریق مراجع قضایی نسبت به وصول وجه چک و مطالبات خود اقدام نماید.
مزایای برای نظام بانکی:
- کاهش حجم چکهای برگشتی: با توجه به افزایش امنیت چک صیادی و ثبت اطلاعات آن در سامانه صیاد، حجم چکهای برگشتی به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت. این امر به نوبه خود، منجر به کاهش هزینههای مربوط به پردازش چکهای برگشتی، دعاوی حقوقی و کیفری مرتبط با چک و … برای نظام بانکی خواهد شد.
- افزایش شفافیت در نظام پرداخت: با ثبت اطلاعات چکهای صیادی در سامانه صیاد، شفافیت در نظام پرداخت افزایش خواهد یافت و امکان رصد و کنترل تراکنشهای مالی به طور موثرتری فراهم خواهد شد.
- کاهش جرایم مرتبط با چک: با توجه به افزایش امنیت چک صیادی و ثبت اطلاعات آن در سامانه صیاد، جرایمی مانند جعل چک، سوء استفاده از چک و … به طور قابل توجهی کاهش خواهد یافت.
در مجموع، سامانه صیاد با ایجاد یک زیرساخت امن و الکترونیکی برای صدور و انتقال چک، نقش موثری در کاهش جعل چک، افزایش امنیت مبادلات تجاری و ارتقای سلامت نظام بانکی ایفا میکند.
نحوه وصول چک صیادی
در صورت برگشت خوردن چک صیادی، دارنده چک برای وصول وجه آن میتواند از طریق دو روش قضایی و صلح و سازش اقدام کند.
وصول چک از طریق مراجع قضایی:
- گواهی عدم پرداخت: اولین قدم برای وصول چک صیادی، دریافت گواهی عدم پرداخت از بانک است. دارنده چک باید با مراجعه به شعبهای از بانک که چک در آن حساب دارد، و ارائه اصل چک و مدارک شناسایی، گواهی عدم پرداخت را دریافت کند.
- ثبت شکایت: دارنده چک باید با در دست داشتن گواهی عدم پرداخت به دادگاه حقوقی محل اقامت صادرکننده چک مراجعه کند و شکایت خود را ثبت کند.
- رسیدگی دادگاه: دادگاه پس از بررسی مدارک و اسناد، در صورت احراز صحت ادعای دارنده چک، برای صادرکننده چک حکم صادر میکند.
- اجرای حکم: دارنده چک میتواند با استفاده از حکم دادگاه، از طریق دادورز یا مأمور اجرا، اموال و داراییهای صادرکننده چک را برای وصول وجه چک توقیف و مزایده کند.
وصول چک از طریق صلح و سازش:
- مذاکره: دارنده چک میتواند با صادرکننده چک به صورت مسالمت آمیز مذاکره کند و ترتیبی برای پرداخت وجه چک تعیین کند.
- تنظیم توافقنامه: در صورت توافق طرفین، یک توافقنامه کتبی بین دارنده چک و صادرکننده چک تنظیم میشود که در آن شرایط و نحوه پرداخت وجه چک مشخص میشود.
- ثبت توافقنامه: توافقنامه تنظیم شده میتواند در دفترخانه اسناد رسمی به ثبت برسد تا از نظر قانونی اعتبار بیشتری داشته باشد.
نکات مهم:
- اعتبار گواهی عدم پرداخت: گواهی عدم پرداخت به مدت 6 ماه اعتبار دارد و دارنده چک باید در این مدت برای وصول وجه چک اقدام کند.
- مسئولیت تضامنی صادرکننده و ظهرنویس: در صورت برگشت خوردن چک صیادی، صادرکننده چک و تمام افرادی که پشت چک را امضا کردهاند (ظهرنویس) به طور solidarité مسئول پرداخت وجه چک هستند.
- محدودیتهای صدور چک جدید: صادرکننده چک برگشتی با توجه به تعداد و مبلغ چکهای برگشتی، مشمول محدودیتهایی از جمله محرومیت از دسته چک، ممنوعیت از خروج از کشور، انسداد حسابهای بانکی و … خواهد شد.
- مشاوره با وکیل: در صورت تمایل به وصول چک از طریق مراجع قضایی، توصیه میشود برای مشاوره با یک وکیل متخصص در امور چک اقدام کنید.
