خیار در قانون مدنی حقوقی است که قانونگذار برای طرف قرارداد اعطا کرده است تا در صورت احراز شرایطی بتواند از عقد خارج شده و آن را فسخ کند. قرارداد خرید گزینه های خاصی را پیش بینی می کند که خریدار یا فروشنده را قادر می سازد تحت شرایط خاصی از قرارداد خرید منصرف شود.
انواع خیارات در عقد بیع:
خیار مجلس:
هر شریک قراردادی این امکان را دارد که بلافاصله پس از انعقاد قرارداد و قبل از پایان مدت قرارداد بدون ذکر دلیل خاصی از قرارداد منصرف شود.
مهلت زمانی: این گزینه تا زمانی که طرفین از هم جدا شوند اعمال می شود.
خیار شرط:
این اختیاری است که طرفین در حین قرارداد صراحتاً برای خود یا دیگری شرط بگذارند.
وضعیت گونه های خیار:
خيار مدت: خيارى است كه مدت آن در قرارداد قيد شده است.
گزینه وضعیت تصادف: گزینه ای است که وقوع یک رویداد خاص شرط اعمال آن است.
خیار تأخیر ثمن:
این گزینه به این صورت است که اگر فروشنده قیمت خرید را در مدت توافق شده تحویل ندهد، خریدار می تواند از قرارداد منصرف شود.
خیار حیوان:
خریدار حیوان در صورت تشخیص نقص در حیوان خریداری شده این امکان را دارد که از قرارداد منصرف شود.
شرایط عمومی برای تمرین گزینه ها:
عدم فسخ خیارات: طرفین قرارداد نمی توانند از قبل همه خیارات را فسخ کنند.
رعایت مهلت قانونی: هر گزینه مهلت قانونی خاص خود را دارد و باید در مهلت مقرر اعمال شود.
ابلاغ به طرف مقابل: برای اعمال اختیار باید به طرف مقابل اطلاع داده شود.
دلایل وجود خیار در قرارداد خرید:
حفظ تعادل در معاملات: گزینه ها به عنوان ابزاری برای محافظت از حقوق طرفین معامله و جلوگیری از اختلاف عمل می کنند.
اجتناب از انعقاد قرارداد عجولانه: گزینه ها این فرصت را به طرفین می دهد تا پس از بررسی و بررسی تصمیم نهایی خود را بگیرند.
نکته مهم:
مشاوره حقوقی: اگر با مسائل حقوقی مرتبط با اختیارات مواجه هستید، توصیه می شود از یک وکیل حرفه ای مشاوره بگیرید.
قوانین و مقررات: قوانین و مقررات خیار ممکن است در هر کشور متفاوت باشد. بنابراین اطلاعات دقیق در مورد مقررات در هر مورد جداگانه را می توان در قوانین و مقررات مربوطه یافت.
خیار غبن فاحش:
- تعریف: حقی است که به خریدار داده میشود تا در صورتی که قیمت معامله به قدری پایین باشد که به ضرر فروشنده تمام شود، عقد را فسخ کند.
- شرایط: برای تحقق این خیار، باید ثابت شود که تفاوت قیمت بسیار زیاد بوده و فروشنده از این تفاوت قیمت آگاه نبوده است.
خیار تدلیس:
- تعریف: حقی است که به خریدار داده میشود تا در صورتی که فروشنده با فریب یا کتمان عیوب کالا، او را به انجام معامله وادار کرده باشد، عقد را فسخ کند.
- مثال: فروشنده خودرویی که دارای نقص فنی است را بدون اطلاع خریدار به او بفروشد.
خیار عیب:
- تعریف: حقی است که به خریدار داده میشود تا در صورتی که کالای خریداری شده دارای عیبی باشد که مانع از استفاده عادی از آن شود، عقد را فسخ کند.
خیار وصف:
- تعریف: حقی است که به خریدار داده میشود تا در صورتی که کالای خریداری شده دارای صفاتی باشد که فروشنده به آن تصریح کرده اما وجود نداشته باشد، عقد را فسخ کند.
انواع اختیارات در قرارداد خرید
خیار از نظر حقوقی به حقی اطلاق می شود که قانونگذار برای فسخ قرارداد در مدت معین به یکی از طرفین قرارداد می دهد. گزینه های موجود در قرارداد خرید بسیار متنوع است و آگاهی از ماهیت آنها برای طرفین قرارداد بسیار مهم است.
تفاوت خیار و فسخ قرارداد
فسخ و فسخ قرارداد دو اصطلاح حقوقی هستند که به فسخ عقد اطلاق می شود، اما تفاوت های مهمی با یکدیگر دارند.
فسخ قرارداد
عقد از ابتدا وجود نداشته است: بطلان عقد به این معناست که عقد از ابتدا فاقد آثار حقوقی بوده، گویی هیچ قراردادی منعقد نشده است.
دلایل فسخ: دلایل فسخ قرارداد معمولاً ناشی از ایرادات اساسی در قرارداد است مانند: به عنوان مثال، عدم وجود هیچ عنصری از قرارداد (طرفین، موضوع، رضایت، دلیل)، عدم صلاحیت طرفین و غیره. مغایرت با قوانین و مقررات قرارداد.
آثار فسخ: در صورت فسخ قرارداد، طرفین باید قبل از انعقاد قرارداد به حالت اولیه بازگردند و هر گونه دارایی یا منافعی را که طبق قرارداد به دست آمده است به دیگری بازگردانند.
فسخ ازدواج
عقد صحیح بوده است: فسخ عقد به این معناست که عقدی که در ابتدا معتبر بوده به دلایلی که پس از انعقاد آن به وجود آمده از بین برود.
دلایل فسخ: دلایل فسخ قرارداد می تواند متنوع باشد، مانند نقض تعهد قراردادی طرفین قرارداد، وجود نقص در موضوع تجارت که باعث کاهش ارزش می شود یا وقوع حادثه ای که باعث شده است. انجام تعهدات غیر ممکن است
آثار فسخ: در صورت فسخ قرارداد، طرفین باید قبل از انعقاد قرارداد به حالت اولیه بازگردند، اما در مواردی ممکن است به یکی از طرفین خسارت وارد شود که باید جبران شود.
تفاوت خیار و فسخ قرارداد
فسخ و فسخ قرارداد دو اصطلاح حقوقی هستند که به فسخ عقد اطلاق می شود، اما تفاوت های مهمی با یکدیگر دارند.
فسخ قرارداد
عقد از ابتدا وجود نداشته است: بطلان عقد به این معناست که عقد از ابتدا فاقد آثار حقوقی بوده، گویی هیچ قراردادی منعقد نشده است.
دلایل فسخ: دلایل فسخ قرارداد معمولاً ناشی از ایرادات اساسی در قرارداد است مانند: به عنوان مثال، عدم وجود هیچ عنصری از قرارداد (طرفین، موضوع، رضایت، دلیل)، عدم صلاحیت طرفین و غیره. مغایرت با قوانین و مقررات قرارداد.
آثار فسخ: در صورت فسخ قرارداد، طرفین باید قبل از انعقاد قرارداد به حالت اولیه بازگردند و هر گونه دارایی یا منافعی را که طبق قرارداد به دست آمده است به دیگری بازگردانند.
فسخ ازدواج
عقد صحیح بوده است: فسخ عقد به این معناست که عقدی که در ابتدا معتبر بوده به دلایلی که پس از انعقاد آن به وجود آمده از بین برود.
دلایل فسخ: دلایل فسخ قرارداد می تواند متنوع باشد، مانند نقض تعهد قراردادی طرفین قرارداد، وجود نقص در موضوع تجارت که باعث کاهش ارزش می شود یا وقوع حادثه ای که باعث شده است. انجام تعهدات غیر ممکن است
آثار فسخ: در صورت فسخ قرارداد، طرفین باید قبل از انعقاد قرارداد به حالت اولیه بازگردند، اما در مواردی ممکن است به یکی از طرفین خسارت وارد شود که باید جبران شود.
بطلان عقد: عقدی که بین دو صغیر منعقد می شود از ابتدا باطل است زیرا فاقد یکی از ارکان عقد (صلاحیت قانونی) است.
فسخ قرارداد: اگر شخصی خودرویی را خریداری کند و پس از مدتی مشخص شود خودرو دارای نقص فنی قابل توجهی است، خریدار می تواند قرارداد را فسخ کند.
خلاصه:
فسخ و بطلان عقد هر دو منجر به فسخ عقد می شود، اما دلایل و آثار آنها متفاوت است. بطلان قرارداد به معنای عدم وجود قرارداد از ابتدا است، در حالی که فسخ قرارداد به معنای فسخ قرارداد معتبر به دلایل بعدی است.
عوامل مؤثر بر اعتبار عقد بیع
عقد بیع یکی از عقود مهم حقوق مدنی است که به معنای تملیک چیزی در مقابل آن است. به عبارت ساده تر، فروش همان خرید و فروش است. اعتبار این قرارداد به عوامل مختلفی بستگی دارد. در صورت عدم وجود این عوامل، قرارداد خرید ممکن است باطل یا فسخ شود.
شرایط اولیه اعتبار عقد
برای اینکه قرارداد خرید صحیح و معتبر باشد باید دارای شرایط زیر باشد:
اهلیت طرفین: طرفین قرارداد باید دارای شرایط لازم برای معامله باشند. این بدان معناست که آنها بالغ، عاقل و دارای اختیار معامله هستند.
رضایت طرفین: اراده طرفین باید آزادانه و بدون مقاومت و تهدید باشد.
موضوع معین: موضوع معامله (مال) باید معین و بدون ابهام باشد.
صرافی شناخته شده: مبادله معامله (قیمت) باید مشخص و معلوم باشد.
مشروعیت موضوع و معاوضه: موضوع و معاوضه معامله باید مشروع و قانونی باشد.
عواقب بطلان عقد بیع
اگر قرارداد خرید باطل باشد یا قابل فسخ باشد، عواقب مختلفی دارد که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد.
عوامل مؤثر بر اعتبار عقد
علاوه بر شرایط اساسی ذکر شده، عوامل دیگری نیز در اثربخشی قرارداد خرید مؤثر است:
رذائل اراده: وجود اشكالي از قبيل سهو، اختلاس فاحش، تهديد، كلاهبرداري و … در هنگام انعقاد عقد مي تواند موجب بطلان يا فسخ آن شود.
عدم صلاحیت نسبی: در برخی موارد به دلیل محدودیت های خاصی مانند اقلیت یا سن، افراد دارای عدم صلاحیت نسبی هستند و معاملات آنها تحت شرایط خاصی معتبر است.
عدم شرح توسط فروشنده: اگر ملک مورد فروش دارای ویژگی مهمی برای خریدار باشد و فروشنده از آن مطلع نباشد، خریدار می تواند معامله را فسخ کند.
تخلف از مقررات قانونی: اگر قرارداد خرید مغایر با مفاد قانونی باشد، ممکن است باطل یا فسخ شود.
شروط باطل: اگر در عقد بیع شرطی خلاف شرع یا قانون باشد، آن شرط باطل است و عقد به قوت خود باقی است.
