مراحل دریافت گواهی فوت شامل اعلام فوت، دریافت جواز دفن، مراجعه به ثبتاحوال و ارائه مدارک لازم است. در این مقاله بهطور کامل به مراحل دریافت گواهی فوت و مدارک موردنیاز برای صدور آن پرداخته شده است.
-
ثبت فوت در ثبت احوال
ثبت فوت در ثبتاحوال نخستین قدم قانونی پس از مرگ یک فرد است. این ثبت به معنای رسمیکردن واقعه مرگ و آغاز مراحل قانونی مانند تقسیم ارث و انحصار وراثت است. برای ثبت فوت، بستگان نزدیک متوفی باید با مدارکی همچون شناسنامه و کارت ملی متوفی به اداره ثبت احوال مراجعه کنند.
این روند معمولاً از طریق اداره ثبت احوال محل وقوع فوت انجام میشود و شامل تکمیل فرمها، ارائه گواهی پزشک یا بیمارستان و تایید فوت است. بدون ثبت رسمی فوت، هیچ اقدام حقوقی یا اداری از جمله دریافت گواهی انحصار وراثت ممکن نخواهد بود.
اهمیت این مرحله در آن است که تمامی مراحل بعدی، از صدور گواهی فوت گرفته تا اقدام برای مستمری بازماندگان، به این ثبت وابستهاند. به همین دلیل، انجام سریع و دقیق آن ضروری است.
فراموش نکنیم که در صورت تاخیر در ثبت فوت، ممکن است مسئولیت قانونی برای بستگان ایجاد شود و روند قانونی امور مربوط به متوفی با اختلال مواجه شود. -
مدارک لازم برای گواهی فوت
برای صدور گواهی فوت، ارائه مجموعهای از مدارک الزامی است. این مدارک شامل شناسنامه و کارت ملی متوفی، گواهی پزشک یا بیمارستان درباره علت فوت، گزارش کلانتری در صورت نیاز، و مدارک شناسایی بستگان است.
داشتن اصل و کپی مدارک میتواند روند کار را تسریع کند. شناسنامه متوفی پس از صدور گواهی فوت باطل میشود. در صورتی که فوت در بیمارستان اتفاق نیفتاده باشد، گواهی پزشک عمومی یا پزشکی قانونی الزامی است.
برخی موارد خاص مانند فوت در خارج از کشور، نیاز به ترجمه رسمی مدارک و تاییدات کنسولی دارد. در چنین شرایطی، مراحل پیچیدهتر و زمانبرتر خواهد بود.
برخی از مدارک ممکن است با توجه به شرایط متوفی (مثل نظامی بودن، یا تبعه خارجی بودن) متفاوت باشد. بنابراین بهتر است قبل از مراجعه به ثبتاحوال، اطلاعات کامل از طریق مشاوره یا سایتهای رسمی گرفته شود. -
جواز دفن و تفاوت آن با گواهی فوت
جواز دفن مدرکی است که اجازه دفن قانونی متوفی را میدهد، در حالیکه گواهی فوت سند رسمی ثبت مرگ در سیستم کشوری است. این دو مدرک نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند.
جواز دفن معمولاً سریعتر صادر میشود و برای دفن فوری متوفی مورد استفاده قرار میگیرد. معمولاً پزشک یا مسئول بیمارستان آن را صادر میکند یا در صورت فوت در خانه، پزشکی قانونی مسئول آن خواهد بود.
در مقابل، گواهی فوت از سوی ثبتاحوال صادر میشود و کاربرد آن در روندهای اداری مانند انحصار وراثت، انتقال داراییها و بیمهها است. بنابراین ارزش حقوقی بیشتری دارد.
هر دو مدرک مکمل یکدیگر هستند. دفن بدون جواز دفن قانونی نیست و اقدام حقوقی بدون گواهی فوت ممکن نیست. -
مراحل صدور گواهی فوت
نخست، بستگان باید جواز دفن را دریافت کنند. سپس با در دست داشتن مدارک شناسایی متوفی و گواهی پزشک، به اداره ثبتاحوال مراجعه میکنند. آنجا پس از بررسی مدارک، گواهی فوت صادر میشود.
فرمهای مخصوصی در ثبتاحوال پر میشود که اطلاعات کامل متوفی، زمان و مکان فوت، علت فوت و هویت اعلامکننده را شامل میشود. این اطلاعات وارد سامانه ثبت وقایع حیاتی کشور میشود.
پس از صدور گواهی فوت، شناسنامه متوفی باطل و مهر فوت میخورد. در صورت درخواست بستگان، نسخههای رسمی گواهی فوت نیز قابل دریافت است.
اگر مشکلی در مدارک وجود داشته باشد (مثلاً ابهام در علت فوت یا اشتباه در مشخصات)، صدور گواهی به تعویق میافتد و ممکن است نیاز به بررسی بیشتر یا ارجاع به پزشکی قانونی باشد. -
صدور گواهی فوت در خارج از کشور
در صورت فوت یک ایرانی در خارج از کشور، بستگان باید مراتب را به سفارت یا کنسولگری ایران اطلاع دهند. کنسولگری با همکاری نهادهای رسمی کشور محل فوت، مدارک لازم را جمعآوری کرده و گواهی فوت صادر میکند.
این گواهی در ایران نیز باید معتبر باشد. برای این منظور، نسخه رسمی گواهی فوت خارجی باید به فارسی ترجمه رسمی شود و در دادگستری و وزارت امور خارجه تأیید شود.
پس از بازگشت مدارک به ایران، بستگان میتوانند به ثبتاحوال مراجعه کرده و ثبت فوت را انجام دهند. گاهی ثبتاحوال مدارک بیشتری برای تأیید صحت فوت درخواست میکند.
مراحل فوق ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد. بنابراین توصیه میشود از همان ابتدا از مشاور یا وکیل متخصص در امور کنسولی و حقوق بینالملل کمک گرفته شود. -
هزینه صدور گواهی فوت
در خود اداره ثبتاحوال، صدور گواهی فوت معمولاً رایگان یا با هزینهای اندک (برای صدور نسخههای اضافی) همراه است. اما ممکن است هزینههایی مثل گرفتن گواهی پزشک، ترجمه رسمی مدارک، یا مراجعه به دفاتر پیشخوان ایجاد شود.
اگر فوت در شرایط غیرعادی اتفاق افتاده باشد و نیاز به پزشکی قانونی یا پیگیری قضایی باشد، هزینههای جانبی نیز بیشتر میشود.
در برخی شهرها، دفاتر پیشخوان دولت امور مربوط به صدور گواهی را انجام میدهند که ممکن است بابت خدمات خود، مبالغی دریافت کنند.
در نهایت، خانواده باید آمادگی پرداخت هزینههای مختلف از جمله هزینههای حمل، دفن، پزشکی قانونی، و صدور اسناد مختلف را داشته باشند. -
زمان لازم برای صدور گواهی فوت
در حالت عادی، اگر مدارک کامل باشد و مشکلی وجود نداشته باشد، گواهی فوت ظرف چند ساعت تا حداکثر یک روز کاری صادر میشود.
در صورت بروز ابهام در مدارک، نبود پزشک معتمد یا نیاز به بررسی پزشکی قانونی، زمان صدور ممکن است به چند روز برسد.
برای فوتهای خارج از کشور یا موارد دارای اختلاف حقوقی، این فرآیند طولانیتر است و نیاز به مکاتبات بینسازمانی دارد.
برخی شهرها یا مناطق دورافتاده ممکن است به دلیل نبود زیرساخت یا تاخیر در دسترسی به پزشک معتمد، فرآیند طولانیتری داشته باشند. -
ابطال شناسنامه متوفی
شناسنامه متوفی پس از صدور گواهی فوت، بهطور رسمی باطل میشود. این باطلشدن با درج مهر «باطل شد – فوت» درون شناسنامه انجام میگیرد.
این اقدام برای جلوگیری از سوءاستفاده احتمالی و همچنین ثبت دقیق آمارهای جمعیتی کشور انجام میشود.
بدون ابطال شناسنامه، امکان دریافت خدمات قانونی مانند انحصار وراثت، انتقال ملک و برداشت از حساب بانکی وجود ندارد.
ثبتاحوال معمولاً شناسنامه باطلشده را نگه نمیدارد و فقط گواهی فوت را به خانواده تحویل میدهد. در برخی موارد، شناسنامه برای یادگاری به خانواده بازگردانده میشود اما قابل استفاده قانونی نیست. -
کاربردهای گواهی فوت
گواهی فوت برای ارائه به دادگاه در پرونده انحصار وراثت، برای ادارات بیمه در اخذ مستمری یا دیه، برای بانکها در مسدود کردن حسابها و برای انتقال مالکیتها الزامی است.
همچنین اداره بازنشستگی، تامین اجتماعی و برخی ارگانها فقط با ارائه گواهی فوت، خدماتی مانند پرداخت کمکهزینه کفنودفن یا مستمری بازماندگان را انجام میدهند.
در برخی موارد، کارفرمایان نیز برای قطع حقوق، بیمه یا تسویهحساب، گواهی فوت را درخواست میکنند.
به همین دلیل، گواهی فوت یکی از اسناد پایهای و کلیدی در پیگیری حقوق قانونی پس از فوت است. -
بررسی هویت بستگان متوفی
برای دریافت گواهی فوت، معمولاً فقط بستگان درجه یک (پدر، مادر، همسر، فرزند) میتوانند اقدام کنند. آنها باید مدارک شناسایی خود را نیز ارائه دهند.
در صورتی که فرد دیگری بخواهد اقدام کند، باید وکالتنامه رسمی از بستگان درجه یک داشته باشد.
ثبتاحوال موظف است از صحت هویت اعلامکننده و نسبت او با متوفی اطمینان حاصل کند تا از جعل یا سوءاستفاده جلوگیری شود.
در صورت وجود اختلاف میان وراث یا شکایت، ممکن است فرآیند صدور گواهی متوقف و به مراجع قضایی ارجاع شود.
