در حقوق ایران، پدر نمیتواند به فرزندی از خود محرومیت از ارث تقدیم کند؛ زیرا به اعتبار ماده ۸۶۱ قانون مدنی کشور میشد، ارث به حق قانونی بهطور مستقیم در خانواده تعلق دارد و نمیتوان آن به صورت خودسرانه در آورد. در واقع، مرگ پدر یا مادر به طریق طبیعی فرزندان را افاده بروز ارث خواهد کرد.
محروم الارث شدن ایا امکان پذیر است؟
یعنی در بعضی موارد، شخص میتواند بعضی از داراییهای خود را وصیت کند که به دیگری متعلق شده باشد، اما این وصیت نمیتواند برخلاف قوانین ارث باشد. در حقیقت، اگر کسی بخواهد ارث داراییهای خود را نگذارد، میتواند به خانواده خودش در صورتی عمل انجام دهد که همه شرایط قانونی مانند وصیت به درستی انجام شده باشد و این وصیت نمیتواند فرزند را از ارث قانونی خود محروم کند. بنابراین، ارث از حقوق قانونی است که نمیتوان آن را از فرزند سلب کرد، جز در حالات خاصی که در قانون متعارف مشخص گردیده است.
ویژگی دیدنی دیگر در موارد یعنی برخی از جرایم رفتارهایی از قبیل قتل عمدی به نفع متهم، این باعث میشود که فرد از ارث محروم نشود، ولی در محور دیگر، پدر همواره نمیتواند فرزندانش را از ارث محروم کند.
شرایط محروم الارث شدن فرزند
در شرایط خاصی میتوان برانگیختن فرزندان از ارث در حقوق ایران. بند ۸۶۲ قانون مدنی، اقامه معنای یک گروه از شرایط عام و خاص برای محرومیت از ارث. که این شرایط عبارتند از :
1. قتل عمد از سوی فرزند : فرزند پدر یا مادر خود را به قتل رساند در این صورت به استناد ماده 862قانون مدنی می توان گفت فرزند از ارث محروم می شود. این محرومیت در صورتی است که این قتل عمدی باشد و قتل غیرعمدی یا بد احتیاط موجب محرومیت از ارث نمی شود.
2. عملی مجرمانه به نفع فرزند: در صورتی که فرزند اقدام به ارتکاب جرمی کند که باعث آسیب به پدر یا مادر یا یکی از وراث دیگر شود (مثلا تهمت، ضرب و جرح یا تخریب اموال به نفع خود)، او میتواند از ارث محروم شود. این محرومیت در صورتی امکانپذیر است که جرم بهطور مستقیم به نفع فرزند یا دیگر افراد خانواده باشد.
3. محرومیت از ارث در حالت وضع قانونگذاری: بعضی از مواقع، افراد در وصیتنامه خود به تقسیم ارث، حق تقسم ارث را تقبل میکنند، اما به لحاظ قانونی، این تخصیص ارث نمیتواند خلاف قوانین ارث باشد. به همین دلیل، اگر کسی بخواهد فرزندش را از ارث محروم سازد، لازم است این موضوع را بهصورت قانونی در وصیتنامه خود ابلاغ کند، لیکن درصورت ارتکاب جرم به نفع شخص، میتواند منجر به محرومیت ازارث شود.
در ویژهترین قسم، فرزند همواره از ارث محروم میشود جز در چنین شرایط خاص؛ مانند قتل عمدی یا ارتکاب جرم به نفع یک فرد. در غیر این صورت فرزند ارث خویش را بهصورت طبیعی دریافت میکند.
ثبت محرومیت از ارث در دفترخانه
ثبت محرومیت از ارث در ثبتنام به واقع به امضای هیچیک از طرفین مستند مراجع رسمی نمیتوان به صورت قانونی مستمر در حقوق ایران کرد، این به دلیل آن است که بر اساس قانون مدنی ایران، محرومیت از ارث جز با وقوع موارد خاص و بر اساس قوانین معتبری چون قتل عمدی از سوی وارث یا ارتکاب جرم به نفع خود یا وارثان، انجام نمیپذیرد.
برای آنکه شخصی بخواهد فرزند خود را محروم از ارث کند، تنها مرجع قانونی موجود بابت این اقدام تنظیم وصیتنامه است. بدین منظور، شخص باید به یک دفترخانه اسناد رسمی رفته و وصیتنامه خود را ثبت کند، همهچیز درباره تقسیم اموالش و شروط ارث و مالکیت را مطرح کند. با وجود این، وصیتنامه باید در مطابقت با قوانین ارث نوشته شود و این در نهایت فرزندان به محض ارتکاب جرم یا قتل عمدی نیز همچنان از حق ارث قانونی خود، از والدین برخوردار خواهند شد.
مراحل ثبت محرومیت از ارث
مراحل ثبت محرومیت از ارث در دفترخانه اسناد رسمی به صورت زیر است: 1. تنظیم وصیتنامه: شخصی که میخواهد از ارث محرومیت ایجاد کند، باید یک وصیتنامه رسمی تنظیم کند که این وصیت بهطور قانونی محرومیت از ارث را برای فرزند مشخص میکند. برای این کار، باید چه به دفترخانه اسناد رسمی مراجعه کرده و وصیتنامه خود را ثبت کند.
2. تنظیم شرایط قانونی: در قوانین، شرایط وضع خاصی مانند قتل عمدی یا ارتکاب جرم به نفع خود یا دیگران لازم است تا از حقوق ارث محروم شوند، اگر فرزند یا وارث چنین جرمی را به ارتکاب رساند، براین اساس از ارث محروم خواهد شد و این محرومیت از ارث در وصیتنامه قید خواهد شد.
3. مراجعه به مراجع قضائی در صورت وقوع جرم: فرزند با فقدان قرارهای قانونی بر اثر موارد مبنی بر قتل عمدی خود از ارث برمیدارد، شخص متضرر یا وراث دیگر میتوانند با مراجعه به دادگاه، اقدام کرده و موضوع در مراجع قضائی پی جویی گردد. محکمه ممکن است محرومیت از ارث را برایش تأیید کند و موضوعنامه میشود در اسناد قانونی.
بدین صورت، برای ثبت تغییر ملکیت بهطور قانونی، نماد شخص محرومکننده (مثلاً پدر یا مادر) یا دادگاه در این امر خود تصمیمگیری کرده و به ثبت میرساند.
آیا پدر میتواند دختر را از ارث محروم کند؟
در حقوق ایران، بپندار خود به پسرش که میتواند دختر را از ارث محروم کند. ماده 861 قانون مدنی ایران میگوید که ارث حق قانونی اعضای خانواده است و بهطورخودسرانه نمیتوان آن را برعکس سلب کرد. همانند پسر با قانون دختر هم ارث از بابا خود میبرد.
فقط اگر پدر فوت کند دختر از وی ارث میبرد. ارث قانونی یک دختر از پدر هم دقیقا مشخص شده است. در صورتی که پدر وصیتنامه مینویسد، آن هم میتواند برخی از میراث خود را برای دیگران کنار بگذارد، اما این وصیت نمیتواند چیزی از حق قانونی دختر سلب کند که به دیگری محرومش خواهد کرد.
محرومیت از ارث تنها در صورت ارتکاب جرم خاص به معنای قتل عمدی پدر به دست فرزند یا ارتکاب جرم به نفع فرزند میتواند صورت گیرد و معمولاً در غیر این حیلهها، پدر بهطور قانونی نمیتواند فرزند خود را از ارث محروم کند.
بهطور خلاصه، دختر طبق قانون ارث ایران حق أنیم نین پدر آن را سهم خود از هبه بردن دارد و نمیتوان بهطور قانونی سلب این حق کرد مگر در شرایط خاص و با اثبات ارتکاب جرم به نفع خود.
